Skip to main content

Full text of "Tegnologie Graad 8"

See other formats


Tegnologie Graad 8 



By: 

Siyavula Uploaders 



Tegnologie Graad 8 



By: 

Siyavula Uploaders 



Online: 

< http://cnx.Org/content/colll051/l.l/ > 



CONNEXIONS 

Rice University, Houston, Texas 



This selection and arrangement of content as a collection is copyrighted by Siyavula Uploaders. It is licensed under 

the Creative Commons Attribution 3.0 license (http://creativecommons.Org/licenses/by/3.0/). 

Collection structure revised: September 13, 2009 

PDF generated: March 21, 2010 

For copyright and attribution information for the modules contained in this collection, see p. 91. 



Table of Contents 



1 Kwartaal 1 

1.1 Strukture 1 

1.2 Kragte en strukture 6 

1.3 Versterking van strukture 11 

1.4 Basiese sketswerk 17 

1.5 Balke, pilare, stutte en dwarsbalke 22 

1.6 Die tegnologiese proses 31 

1.7 Skuinstekening 37 

2 Kwartaal 2 

2.1 Voedselprosessering en apparate wat gebruik word 43 

2.2 Basiese reels oor higiene 48 

2.3 Basiese reels oor veiligheid in die kombuis en noodhulphandelinge 52 

2.4 Verskillende voedselsoorte vir die mens 55 

3 Kwartaal 3 

3.1 Kennis en begrip van elektriese stroom 63 

3.2 Veiligheidsmaatreels rakende elektrisiteit 65 

3.3 Stroombane, geleiers, isolators 68 

3.4 Belangrikste meeteenhede 71 

3.5 serie- en parallelskakeling 73 

4 Kwartaal 4 

4.1 Ons land - 'n vullishoop 83 

Attributions 91 



IV 



Chapter 1 

Kwartaal 1 



1.1 Strukture 1 

1.1.1 TEGNOLOGIE 

1.1.2 Graad 8 

1.1.3 STRUKTURE 

1.1.4 Module 1 

1.1.5 STRUKTURE 

Aktiwiteit 1 
Strukture 

• Feitlik alles om ons is 'n struktuur of maak deel uit van 'n struktuur. 'n Mens dink onmiddellik aan 
dinge soos geboue, hyskrane, brue, ens. Ons vergeet dat daar ook strukture in die natuur om ons 
is. Dink byvoorbeeld aan 'n spinnerak, jou skedel, skilpaddop, ens. Gevolglik word strukture in twee 
hoofgroepe ingedeel: 

Natuurlike strukture en mensgemaakte strukture 



lr This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25108/l.l/>. 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 




Blaar 



Figure 1.1 



hyskraan 




OOOOOO 



Figure 1.2 



• Strukture word deur ons vervaardig in werkwinkels en fabrieke. Alle produkte wat die mens vervaardig, 
het 'n struktuur, selfs die houers waarin produkte verpak word. 

Funksies van strukture: 

Strukture het die volgende funksies: 
Ondersteuning, bv. 'n stoel 




Beskerming, bv. 'n skilpaddop 



Figure 1.3 



Figure 1.4 



Oorbrugging van 'n ruimte, bv. 'n brug 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 




Figure 1.5 



• Strukture word verder verdeel in dop- en raamstrukture. Die funksie sowel as die vorm van die 
struktuur bepaal of 'n struktuur 'n dop of 'n raam is. 'n Bril is bv. 'n raamstruktuur, terwyl ons huis 
'n dopstruktuur is. Albei word deur die mens vervaardig. 

Opdrag 1 

• Hierdie opdrag behels dat jy die strukture van 'n huis identifiseer en beskryf. 













«^^£ 



VZccSZ&^ZZxh* 



Figure 1.6 



• Skep vir jouself 'n tabel soos hieronder. 



ITEM 


DOP/RAAM 


FUNKSIE 


Dakkappe 


Raam 


Versterk en ondersteun 



Table 1.1 

• Voltooi die tabel soos volg: 

• Identifiseer die strukture van die huis. Jy kan ook bekende items in 'n huis, bv.'n tafel en stoele, 
identifiseer. 

• Klassifiseer die items as dop of raam. 

• Dui die funksie van die struktuur aan. 















LU 2.1 









Table 1.2 



1.1.6 Assessering 



LU 2 



tegnologiese kennis en begripDie leerder is in staat om relevante tegnologiese kennis te verstaan en 
dit eties en verantwoordelik toe te pas. 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



strukture:2.1 kennis en begrip van raamstrukture toon: 



• die gebruik en toepassing van basiese strukturele komponente (kolomme, balke, boe); 

• tegnieke vir die versterking van raamstrukture (driehoekvorming, webbe en orientering en dwars- 
deursnitoppervlak en lede); hoe raamstrukture sterk gemaak kan word (bv. verband tussen die 
grootte en vorm van die basis, die swaartekragpunt en punt van stabiliteit; 



Table 1.3 



6 CHAPTER 1. KWARTAAL 1 

1.2 Kragte en strukture 2 

1.2.1 TEGNOLOGIE 

1.2.2 Graad 8 

1.2.3 STRUKTURE 

1.2.4 Module 2 

1.2.5 KRAGTE EN STRUKTURE 

1.2.6 Aktiwiteit 1 

Kragte en Strukture 

• Strukture gee mee as hulle me sterk genoeg is om die kragte wat daarop inwerk te weerstaan me. As 
jy stil op 'n stoel sit, is die krag wat jy op die stoel uitoefen staties. As jy op die stoel sit en ry, is die 
krag in beweging en noem ons dit 'n dinamiese krag. 




Figure 1.7 



Statiese krag 



2 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25109/l.l/>. 




Dinamiese krag 
• Die volgende kragte bestaan: 



Figure 1.8 





Figure 1.9 



1. Spanning 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 




Figure 1.10 



1. Samedrukking 



r-L-i 



Figure 1.11 



1. Buiging 




Figure 1.12 



^ 



Skeer 



Figure 1.13 



1. Skeerkrag (Shear) 

Opdrag 2 

1. Jy het slegs 'n A4-grootte vel papier om jou potloodblik ongeveer 120 mm van die oppervlak van jou 
lessenaar te ondersteun. Vou die papier op so 'n manier dat dit die sterkste moontlike struktuur vorm. 




a 



'podloodblik 



.gevoude papier 



Figure 1.14 



1. Twee "spacecases" word 250 mm van mekaar af geplaas. Jy het een A4-papier om die sterkste moontlike 
brug te bou om die ruimte te oorspan. Toets met verskillende gewigte wie se bruggie die sterkste is. 



10 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 




Figure 1.15 















LU 1.3 



















Table 1.4 



1,2,7 Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



tegnologiese prosesse en vaardighedeDie leerder is in staat om tegnologies prosesse en vaardighede 
eties en verantwoordelikheid toe te pas deur gepaste inligtings- en kommunikasietegnologie te gebruik. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



ondersoek:l.l die agtergrondkonteks, die aard van die behoefte, die omgewingsituasie en die mense wat 
betrokke is wanneer 'n probleem, behoefte of geleentheid in 'n nasionaal relevante konteks gegee word 
ondersoek; 



continued on next page 



11 



1.3 praktiese toetse in die tegnologiese veld ontwikkel en uitvoer. 



Table 1.5 

1.3 Versterking van strukture 3 

1.3.1 TEGNOLOGIE 

1.3.2 Graad 8 

1.3.3 STRUKTURE 

1.3.4 Module 3 

1.3.5 VERSTERKING VAN STRUKTURE 

Aktiwiteit 3 

Hoe versterk ons strukture? 

• Reghoekige voorwerpe is nie altyd van die stewigste nie. 'n Reghoek verander maklik in die vorm 
van 'n ruit, indien 'n krag daarop uitgeoefen word, 'n Driehoek is beslis die figuur wat die grootste 
stewigheid gee. Dink gou aan die raam van jou fiets. Is daar enige driehoeke? 




Figure 1.16 



3 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25113/l.l/>. 



12 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 





• 




W| 


vierkant verander vorm 

**% 

% \ 
* \ 

v \ 

* \ 
% \ 

» \ 
* \ 
* \ 

>■ \ 

% 


T^ r 

* \ 

* \ 
* % 
* \ 

* \ 

* \ 
* \ 


1 

ft 


\ 






Figure 1.17 




Figure 1.18 



Opdrag 3 



• Neem vier kartonstrokies elk ongeveer 150 mm lank en maak 'n vierkant deur die strokies met gesplete 
papierspelde by die hoeke te bevestig. Toets die sterkte van jou struktuur deur daarteen te druk. 
Versterk dit nou deur stutte in te voeg! 



13 



Figure 1.19 















LU 2.2 



















Table 1.6 



• Die soort versterking staan bekend as driehoeksversterking en word in alle raamstrukture gebruik. Dit 
is veral sigbaar in brue, hyskrane en dakkappe. 



14 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 




Figure 1.20 



Opdrag 4 

1. Die boekrak hieronder moet versterk word. Voeg 'n stut(te) in om die rak te versterk. 



15 




Figure 1.21 



1. 'n Bokkie waarop 'n tafelblad rus se pote is met 'n tou verbind. Sal die struktuur spanningkragte of 
samedrukkingkragte kan weerstaan? Verduidelik jou antwoord en gee 'n oplossing vir die probleem. 



16 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



druk van bo 




Figure 1.22 















LU 2.2 



















Table 1.7 



1,3.6 Assessering 
1.3.7 



LU 2 



continued on next page 



17 



tegnologiese kennis en begripDie leerder is in staat om relevante tegnologiese kermis te verstaan en 
dit eties en verantwoordelik toe te pas. 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



strukture:2.1 kennis en begrip van raamstrukture toon: 



• die gebruik en toepassing van basiese strukturele komponente (kolomme, balke, boe); 

• tegnieke vir die versterking van raamstrukture (driehoekvorming, webbe en orientering en dwars- 
deursnitoppervlak en lede); hoe raamstrukture sterk gemaak kan word (bv. verband tussen die 
grootte en vorm van die basis, die swaartekragpunt en punt van stabiliteit; 



verwerking:2.2 kennis en begrip toon van hoe stowwe/materiaal verwerk kan word om die eienskappe 
daarvan te verander of te verbeter deur dit te wysig ten einde dit geskik vir spesifieke doeleindes te maak: 



• 



om kragte te kan weerstaan (spanning, kompressie, buiging); 

• om sterkte of lewensduur te laat toeneem; 

• hoe spesifieke kenmerke wat vir verpakking geskik is, bewerkstellig kan word. 



Table 1.8 
1.3.8 

1.4 Basiese sketswerk 4 

1.4.1 TEGNOLOGIE 

1.4.2 Graad 8 

1.4.3 STRUKTURE 

1.4.4 Module 4 

1.4.5 BASIESE SKETSWERK 

Aktiwiteit 1 

Basiese Sketswerk 

Fokustaak 1 

Dit is maklik om te se ek kan nie teken nie, maar sketse is al in die oertyd gebruik nog voor- dat mense 
kon skryf. Dit is waar dat party mense baie meer kunstig is as ander, maar selfs die beste kunstenaars het 
nie net gaan sit en begin skilder nie. Dit is dus belangrik dat jy jou tekenvaardigheid moet ontwikkel en 
metodes moet oefen ten einde sketswerk van hoe kwaliteit te kan lewer. Onthou dat sketswerk vryhand 
gedoen word. 

'n Paar wenke: 

• Gebruik 'n sagte potlood, bv. HB 

• Hou die potlood ± 20 mm van die punt vas. 

• Moenie jou hand op die papier laat rus terwyl jy teken nie. 

• Hou die potlood teen 'n hoek sodat jy die punt duidelik kan sien. 



This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25115/l.l/>. 



18 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



• Ontspan terwyl jy werk. 

Probeer nou die volgende stappe: 

1. Trek 'n aantal vertikale, horisontale en diagonale lyne onderskeidelik parallel met mekaar. Probeer 
fokus op die punt waarheen jy trek, terwyl jy die gewrig van jou tekenhand stilhou. 



Figure 1.23 



Vertikaal 



Figure 1.24 



Horisontaal 



19 



Figure 1.25 



Diagonaal 

1. Sodra jy gemaklik is met die trek van lyne, kan jy horisontale en vertikale lyne trek om regte hoeke 
(90 ° grade) te vorm. 



Figure 1.26 



1. Sodra jy die hoeke gemaklik kan trek, kan jy dit verder voltooi deur vierkante en reghoeke te skets. 
Dit is belangrik, aangesien vierkante en reghoeke baie as rame gebruik word waarbinne jy voorwerpe 
sal skets. 



20 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



Figure 1.27 



1. Wanneer jy 'n sirkel moet teken, kan jy eers liggies 'n vierkant skets waarvan die sye gelyk is aan die 
deursnee van die sirkel. Deur die middel van die vier sye te merk, kry jy die vier raakpunte van die 
sirkel. 




Figure 1.28 



Wanneer jy 'n ellips moet skets, kan jy 'n reghoek gebruik as gids. 



21 




Figure 1.29 















LU 2.1 



















Table 1.9 



1.4.6 

1.4.7 Assessering 



LU 2 



tegnologiese kennis en begripDie leerder is in staat om relevante tegnologiese kermis te verstaan en 
dit eties en verantwoordelik toe te pas. 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



strukture:2.1 kennis en begrip van raamstrukture toon: 



• die gebruik en toepassing van basiese strukturele komponente (kolomme, balke, boe); 

• tegnieke vir die versterking van raamstrukture (driehoekvorming, webbe en orientering en dwars- 
deursnitoppervlak en lede); hoe raamstrukture sterk gemaak kan word (bv. verband tussen die 
grootte en vorm van die basis, die swaartekragpunt en punt van stabiliteit; 



Table 1.10 



22 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



1.5 Balke, pilare, stutte en dwarsbalke 5 

1.5.1 TEGNOLOGIE 

1.5.2 Graad 8 

1.5.3 STRUKTURE 

1.5.4 Module 5 

1.5.5 BALKE, PILARE, STUTTE, DWARSBALKE EN ANKERDRADE 
Balke, pilare, stutte, dwarsbalke en ankerdrade: 

• Bogenoemde is belangrike dele van strukture. Hulle word gebruik in geboue, brue en verskillende items, 
bv. die pype van jou fiets se raam wat in die balkekategorie val. 

• Balke se funksie is hoofsaaklik om vrag te dra. Indien die vrag te swaar is, sal die balk buig. In die 
ou dae is boomstamme gebruik as soliede balke, maar a.g.v. die koste en gewig daarvan word daar 
vandag van ander strukture met 'n verskeidenheid vorms en bestaande in 'n verskeidenheid materiale, 
as balke gebruik gemaak. 





pyp 



vierkantbuis 




reghoekige buis 



balk 



Figure 1.30 



• Selfs pilare en lamppale is balke wat in 'n vertikale posisie is. Pilare is baie nuttig by geboue om bv. 
stoepe wat oorhang te stut. Indien die pilare nie die gewig kan dra nie, sal die gebou inmekaar val. 
Ons hoor soms van geboue, veral groot komplekse soos winkelsentrums, wat ineenstort a.g.v. swak 
konstruksies. 



5 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25116/l.l/>. 



23 



• Baie van cms televisiestelle is op 'n stellasie teen die muur gemonteer. Jy sal tog verstaan dat die 
televisie spanning sal veroorsaak op die platform wat in werklikheid 'n balk is. Omdat die balk net 
aan die een ent gestut word, is dit 'n dwarsbalk. Om die dwarsbalk in posisie te probeer hou, word 'n 
stut ingevoeg vir ondersteuning. 




Figure 1.31 



• Soortgelyke stutte vind ons ook by tente en kragdrade. In hierdie gevalle word die stutte deur kabels 
en toue gevorm. 



24 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 




Figure 1.32 



• Die skets hieronder toon hoe 'n leerder sy brug (balk) van strooitjies versterk het deur van 'n stut en 
tou gebruik te maak. 



•*MtF 




Figure 1.33 



Opdrag 5 

• Kyk na die volgende illustrasies en beskryf hoe verskillende kulture tegnologie gebruik het om hul 
probleme op te los: 



Figure 1.34 



Pyl en boog van Khoi 



25 




Figure 1.35 



Kruisboog van Europeers 



26 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



Figure 1.36 



27 



Figure 1.37 



Spies en skild van Zoeloes 



28 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



Figure 1.38 



Swaard 



29 



Ronde Zoeloehut 




Rondawelhutte van Xhosas 



Figure 1.39 




Figure 1.40 















LU3.1 



















Table 1.11 



30 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 




Figure 1.41 



Spitsdakvissershuisies 
Opdrag 6 

• Verwys na die volgende en beskryf die impak wat tegnologiese ontwikkeling ten opsigte van strukture 
al op mense se lewenswyses gehad het: 

• Wolkekrabbers 

• Vliegtuie 

• Dakkappe 

• Treinspore en treine 

• Brue 















LU 3.2 



















Table 1.12 



1,5.6 Assessering 
1.5.7 



LU3 



continued on next page 



31 



tegnologie, samelewing en die omgewing Die leerder is in staat om begrip van die onderlinge verband 
tussen wetenskap, tegnologie, die samelewing en die omgewing oor tyd heen te toon. 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



inheemse Tegnologie en Kulture:3.1 vergelyk hoe verskillende kulture gelyksoortige probleme opgelos het 
en bring die verskille in verband met die kultuur en waardes van die samelewings; 



impak van Tegnologie:3.2 verduidelik en gee besonderhede oor die positiewe en negatiewe uitwerking wat 
tegnologiese produkte op mense se lewensgehalte en hul omgewing het. 



Table 1.13 



1.5.8 
1.5.9 
1.5.10 

1.5.11 

1.6 Die tegnologiese proses 6 

1.6.1 TEGNOLOGIE 

1.6.2 Graad 8 

1.6.3 STRUKTURE 

1.6.4 Module 6 

1.6.5 DIE TEGNOLOGIESE PROSES 

Die Tegnologiese Proses 

• Stel nou jou eie portefeulje saam, en maak hierdie module deel daarvan. Doen alle addisionele werk 
tot hierdie module op A4-grootte bladsye en plaas dit in 'n "Flipfile" soos jy vorder. Jy kan ook 'n 
interessante en relevante voorblad ontwerp waarmee jy illustreer wat jy onder tegnologie verstaan. 

Jou eerste uitdaging! 

• Met die veiligheidskwessie in die land is groot, oop parke en speelparkies soos in die ou dae nie meer 
so gewild nie. Klein kinders het egter nog die hunkering om iets te beklim en te beklouter op soek na 
opwinding. Ontwerpers het klimrame ontwerp wat maklik in jou agterplaas inpas sodat die kleingoed 
dit kan beklim en beklouter. Jy kry nou die geleentheid om jou eie speelraam te ontwerp en te bou. 

Die Ontwerpvoorstel 

• Identifiseer die kernwoorde in die bostaande paragraaf. Skryf dan jou eie ontwerpvoorstel wat die 
kernwoorde sal bevat. Onthou dat 'n ontwerpvoorstel 'n sinnetjie of twee is wat presies se wat jy moet 
doen. Die voorstel begin normaalweg met die woorde Ontwerp en maak 'n 















LU 1.5 



















6 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25118/l.l/>. 



32 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



Table 1.14 



Spesifikasies 



• Die volgende spesifikasies geld vir jou ontwerp. Jy kan jou eie spesifikasies byvoeg (dalk moet jou 
opvoeder nog 'n bietjie help . . . ). 

• Klimrame moet funksioneel wees. 

• Dit moet veilig wees. 

• Hout en/of strooitjies moet as boumateriaal gebruik word. (Roomysstokkies is effektief). 

• Dit moenie langer, hoer en wyer wees as 'n A4-bladsy nie (skaalmodel) . 



Dit moet bekostigbaar wees (nie onnodig baie materiaal nie). 















LU 1.6 



















Table 1.15 

Navorsing 

• Jy moet inligting vind oor die volgende onderwerpe: 

• Verskillende ontwerp e van klimrame; 

• Verskillende konstruksiemetodes van houtstokkies; 

• Watter lym vir hout en watter vir strooitjies; 

• Wat kan jy gebruik om bv. 'n swaai mee te maak ? 

• Watter gereedskap benodig sal word en waarvoor in elke geval. 



























LU 1.1 












LU 1.4 































Table 1.16 

So'n paar maniere (wenke) om jou konstruksie te doen: 
1. Gebruik kartondriehoekies om jou houtraam te versterk. 



33 



karton driekhoeke 




stuiklas 



gom 




Figure 1.42 



1. Gebruik pypskoonmakers saam met plastiekstrooitjies. 



strooitjie 



pypskoonmaker 




strooitjies met 
pypskoonmaker 




Figure 1.43 



1. Maak eenvoudige voee indien jy hout gebruik. 



34 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



fL— — — ■ ho ut pen 

rrr 

\^r stuklas _^ spanning las \^r pen las 



Figure 1.44 



• Produseer nou 'n paar van jou eie idees. Jy sal sien dat die voorbeelde hierbo drie-dimensioneel geteken 
is. Jy kan na Fokustaak 2 gaan om uit te vind hoe 'n mens 'n skuinsaansig teken. 




Figure 1.45 



35 















LU 1.7 



















Table 1.17 



Vervaardiging 



• Dit is belangrik dat jy hierdie stap deeglik sal beplan en die beskrywing in jou portefeulje sal plaas. 
Gaan ook eers deur die gedeelte oor veiligheid in 'n werkswinkel, alvorens jy begin werk. Jy moet seker 
wees van die volgende voordat jy begin konstrueer: 

• die materiaal waarmee jy gaan werk; roomysstokkies en modelstrooitjies werk baie goed; 

• jy moet 'n finale ontwerp he; 

• jy moet 'n saaglys met die korrekte mate en aantal onderdele he; 

• jy moet die stappe wat jy gedurende die vervaardiging gaan volg, beplan en neerskryf; 

• onthou dat jy oor die vervaardigingsproses verslag moet doen in jou portefeulje. 

• Alles verloop ook nie altyd vlot tydens die vervaardiging nie en 'n mens moet somtyds veranderinge 
aan die oorspronklike idees aanbring. 



























LU 1.9 












LU 1.10 































Table 1.18 



Evaluering: 



Wanneer Mercedez Benz 'n nuwe motor vervaardig het, word hy deeglik getoets en geevalueer. Dit is 
belangrik, aangesien hulle moet weet waar hulle op die volgende modelle moet verbeter. Netso moet jy 
jouself ook afvra of jou model aan al die spesifikasies voldoen. Dit is ook altyd insiggewend om ander 
se opinie oor jou model te vra. Wees eerlik met jouself en kritiseer jou ontwerp. Jy kan jouself ook vra 
hoe jy die projek sou aanpak, indien jy dit sou oordoen. 















LU 1.13 



















Table 1.19 



1,6.6 Assessering 



36 CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



tegnologiese prosesse en vaardighedeDie leerder is in staat om tegnologies prosesse en vaardighede 
eties en verantwoordelikheid toe te pas deur gepaste inligtings- en kommunikasietegnologie te gebruik. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



ondersoek:l.l die agtergrondkonteks, die aard van die behoefte, die omgewingsituasie en die mense wat 
betrokke is wanneer 'n probleem, behoefte of geleentheid in 'n nasionaal relevante konteks gegee word 
ondersoek; 



1.3 praktiese toetse in die tegnologiese veld ontwikkel en uitvoer; 



1.4 gepaste soorte tegnologie en metodes gebruik om die volgende te doen: 



versamel toepaslike data uit verskillende bronne of hulpbronne; 

gebruik soektegnieke; 

verkry toepaslike data; 

maak sinvolle opsommings; 

gebruik inligting om besluite en idees te staaf en te ondersteun; 



ontwerp:1.5 'n kort en duidelike stelling of ontwerpopdrag skryf vir die ontwikkeling van 'n produk of 
stelsel in reaksie op 'n gegewe of gei'dentifiseerde situasie; 



1.6 'n lys opstel van produk- en ontwerpspesifikasies en -beperkinge vir 'n oplossing vir 'n gei'dentifiseerde 
of gegewe probleem, behoefte of geleentheid, gebaseer op die meeste van die onderstaande kernontwerp- 
woorde: 

• mense: ouderdomsteikenmark; 

• doel: funksie; 

• voorkoms: kleur, vorm; 

• omgewing: waar gaan produk gebruik word; 

• veiligheid: vir gebruikers en vervaardigers; 

• koste: koste van materiaal; 



continued on next page 



37 



1.7 verskeie alternatiewe oplossings genereer en aantekeninge skryf oor idees wat met die ontwerpstelling 
en -spesifikasies verband hou; 



maak:1.9 'n plan ontwikkel vir die maak van 'n produk, met besonderhede oor al die volgende: 



• hulpbronne benodig; 

• sketse wat die afmetings of hoeveelhede aandui; 

• al die stappe wat nodig is om die produk te maak; 



1.10 gepaste gereedskap en materiaal kies om produkte deur middel van gepaste tegnieke te maak deur 
verskillende soorte materiaal akkuraat te meet, uit te merk, te knip/sny of te skei, te vorm of te vervorm, 
te heg, te las of saam te voeg, en af te rond; 



1.12 veilige werkpraktyk gebruik en 'n bewustheid toon van doeltreffende maniere om materiaal en gereed- 
skap te gebruik; 



evalueer:1.13 die produk of stelsel met 'n mate van objektiwiteit toets en evalueer, gebaseer op objektiewe 
kriteria wat met die ontwerpopdrag, spesifikasies en beperkings verband hou, en stel sinvolle verbeteringe 
of wysigings voor; 



kommunikeer:1.15 idees aanbied deur van twee-dimensionele of drie-dimensionele sketse, stroombaandia- 
gramme of stelseldiagramme gebruik te maak wat al die volgende kenmerke insluit: 



• benutting van SA tekenkonvensies (bv. dimensielyne, benoeming, lyntipes, simbole); 

• notas om ontwerpkenmerke en beredenering te kommunikeer; bevordering van betekenisvolle sketse 
soos finale oplossing-sketse. 



Table 1.20 
1.6.7 

1.7 Skuinstekening 7 

1.7.1 TEGNOLOGIE 

1.7.2 Graad 8 

1.7.3 STRUKTURE 

1.7.4 Module 7 

1.7.5 SKUINSTEKENING 

Aktiwiteit 1 

Skuinstekening 
Fokustaak 1 

• Met hierdie metode kyk jy reghoekig op een vlak (normaalweg die vooraansig) van 'n voorwerp. Die 
lyne wat die sye van die voorwerp voorstel, word teen 'n hoek van 45 grade na links of regs getrek. 

Hoe om 'n skuinstekening te maak: 

7 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25137/l.l/>. 



38 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



1. Teken die vooraansig van die voorwerp: 



Figure 1.46 



1. Teken ligte konstruksielyne 45 grade na links of regs om die diepte voor te stel: 



Figure 1.47 



1. Merk die diepte op die dieptelyne: 



39 



Figure 1.48 



1. Voltooi die tekening: 



Figure 1.49 















LU 2.1 



















Table 1.21 



40 CHAPTER 1. KWARTAAL 1 

Aktiwiteit 2 

Veiligheid in die klaskamer: 

• Die veiligheidsregulasies is die belangrikste aspek van enige werkwinkel. Jy moet deeglik bewus wees 
van die regulasies en maatreels van jou werkwinkel. Maak seker dat jy weet watter noodmaatreels 
gevolg moet word in geval van 'n ongeluk. Elke leerder moet ook weet waar die noodskakelaar, sowel 
as die noodhulptassie is. Rapporteer alle gevalle by jou opvoeder. 

Let op die volgende: 

1. Jou kleredrag: 

• trek 'n voorskoot of oorjas aan; 

• dra altyd skoene; 

• dasse en juweliersware moet ingesteek wees; 

• moue moet opgerol en hare vasgebind wees. 

• Jou gedrag: 

• 'n werkwinkel is nie 'n speelplek nie; 

• moet nooit hardloop nie; 

• moet nooit alleen of sonder toestemming werk nie. 

• Werk veilig: 

• gebruik gereedskap vir die regte doel; 

• bere gereedskap as jy dit klaar gebruik het; 

• dra skerp gereedskap met snypunte afwaarts grond toe; 

• volg die instruksies op masjiene; 

• dra veiligheidsbrille by masjiene; 

• rapporteer enige foute by masjiene; 

• los masjiene in die regte toestand as jy klaar is. 

Veiligheid met betrekking tot elektrisiteit volg in die Elektronika module! 
Opdrag 1 

• Maak 'n lys van alle onveilige situasies wat moontlik in 'n werkwinkel kan ontstaan. 
Onveilige Situasies: 

1.7.6 Assessering 



LU 2 


tegnologiese kennis en begripDie leerder 
dit eties en verantwoordelik toe te pas. 


is 


in 


staat 


om 


relevante 


tegnologiese 


kennis te verstaan en 


continued on next page 



41 

Dit is duidelik wanneer die leerder: 

strukture:2.1 kermis en begrip van raamstrukture toon: 

• die gebruik en toepassing van basiese strukturele komponente (kolomme, balke, boe); 

• tegnieke vir die versterking van raamstrukture (driehoekvorming, webbe en orientering en dwars- 
deursnitoppervlak en lede); hoe raamstrukture sterk gemaak kan word (bv. verband tussen die 
grootte en vorm van die basis, die swaartekragpunt en punt van stabiliteit; 

Table 1.22 



42 CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



Chapter 2 

Kwartaal 2 



2.1 Voedselprosessering en apparate wat gebruik word 1 

2.1.1 TEGNOLOGIE 

2.1.2 Graad 8 

2.1.3 VOEDSELPROSESSERING 

2.1.4 Module 8 

2.1.5 VOEDSELPROSESSERING EN APPARATE WAT BY VOEDSELPROS- 
ESSERING GEBRUIK WORD 

Voedselprosessering 

2.1.6 AKTIWITEIT 1: 

2.1.7 Om die term prosessering in terme van die tegnologiese proses te kan 
beskryf 

Inleiding 

Die term prosessering dek 'n baie wye area. Dit het te doen met die verwerking van materiale en/of 
produkte tot 'n ander finale vorm of produk. Dit behels die verwerking van enigiets bv. die verwerking 
van koring tot meel tot brood, die verwerking van hout tot meubelstukke en die verwerking van materiale 
tot kledingstukke. In hierdie module gaan ons fokus op voedsel terwyl ons in graad 9 weer gaan fokus op 
weerstandsmateriale (hout, metaal, plastiek en papier). 

Jy gaan die geleentheid kry om 'n voedselstalletjie vir die komende wereldskou te beplan en op te rig. 
Die stalletjie moet 'n spesifieke land verteenwoordig en die land se kitskosse vervaardig en verkoop. Voordat 
jy kan begin, is dit belangrik dat jy meer kennis aangaande kombuisapparaat, veiligheid, higiene, eerstehulp, 
meting en die verskillende voedselgroepe sal bekom. 

1.1 Definieer die term prosessering. 

1.2 Gee twee voorbeelde van prosessering wat in jou dorp/omgewing gedoen word en beskryf elkeen 
kortliks. 

1.3 Gebruik een van die voorbeelde in 1.2 en beskryf nou die term prosessering in terme van die tegnolo- 
giese proses. Gebruik die terme ontwerp, maak 



1 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25156/l.l/>. 



43 



44 



CHAPTER 2. KWARTAAL 2 



























LU 1.5 












LU 2.2 































Table 2.1 



2.1.8 AKTIWITEIT 2: 

2.1.9 Om die apparate wat algemeen by voedselprosessering gebruik word, asook 
die funksies van elk, te beskryf 

• Tydens die prosessering van voedsel sal jy 'n verskeidenheid apparate nodig he. Dit is belangrik dat jy 
met sommige van die apparate kennis maak en leer hoe om dit met selfvertroue en vir die regte doel 
te gebruik. 

• Apparaat kan in vyf hoofgroepe ingedeel word volgens die funksie wat dit verrig. Die hoofgroepe is: 

• Meetapparaat 

• Mengapparaat 

• Kookapparaat 

• Bak- en braai-apparaat 

• Allerlei 

• Watter apparaat word algemeen in die kombuis gebruik? 

• Skryf die naam van elke apparaat neer. Dui ook aan in watter een van die vyf groepe jy die apparaat 
sal plaas en wat die funksie van elkeen is. 

Groep: Smeerapparaat 
Groep: Mengapparaat 
Groep: Kookapparaat 
Groep: Bak- en Braai-apparaat 
Groep: Allerlei 





LU 1.10 



















Table 2.2 



2.1.10 Assessering 



45 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



tegnologiese prosesse en vaardighedeDie leerder is in staat om tegnologies prosesse en vaardighede 
eties en verantwoordelikheid toe te pas deur gepaste inligtings- en kommunikasietegnologie te gebruik. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit word bewys as die leerder: 



ondersoek:l.l die agtergrondkonteks, die aard van die behoefte, die omgewingsituasie en die mense wat 
betrokke is wanneer 'n probleem, behoefte of geleentheid in 'n nasionaal relevante konteks gegee word 
ondersoek; 



1.2 bestaande produkte wat met die probleem verband hou, ondersoek; 

1.3 praktiese toetse in die tegnologiese veld ontwikkel en uitvoer; 

1.4 gepaste soorte tegnologie en metodes gebruik om die volgende te doen: 



versamel toepaslike data uit verskillende bronne of hulpbronne; 
gebruik soektegnieke; 



• verkry toepaslike data; 



maak sinvolle opsommings; 

gebruik inligting om besluite en idees te staaf en te ondersteun. 



ontwerp:1.5 'n kort en duidelike stelling of ontwerpopdrag skryf vir die ontwikkeling van 'n produk of 
stelsel in reaksie op 'n gegewe of gei'dentifiseerde situasie; 

1.7 verskeie alternatiewe oplossings genereer en aantekeninge skryf oor idees wat met die ontwerpstelling 
en -spesifikasies verband hou; 

maak:1.9 'n plan ontwikkel vir die maak van 'n produk, met besonderhede oor al die volgende: 

• hulpbronne benodig 

• sketse wat die afmetings of hoeveelhede aandui 



al die stappe wat nodig is om die produk te maak; 



continued on next page 



46 



CHAPTER 2. KWARTAAL 2 



1.10 gepaste gereedskap en materiaal kies om produkte deur middel van gepaste tegnieke te maak deur 
verskillende soorte materiaal akkuraat te meet, uit te merk, te knip/sny of te skei, te vorm of te vervorm, 
te heg, te las of saam te voeg, en af te rond; 



1.12 veilige werkpraktyk gebruik en 'n bewustheid toon van doeltreffende maniere om materiaal en gereed- 
skap te gebruik; 



evalueer:1.13 die produk of stelsel met 'n mate van objektiwiteit toets en evalueer, gebaseer op objektiewe 
kriteria wat met die ontwerpopdrag, spesifikasies en beperkings verband hou, en stel sinvolle verbeteringe 
of wysigings voor; 



kommunikeer:1.15 idees aanbied deur van twee-dimensionele of drie-dimensionele sketse, stroombaandia- 
gramme of stelseldiagramme gebruik te maak wat al die volgende kenmerke insluit: 

• benutting van SA tekenkonvensies (bv. dimensielyne, benoeming, lyntipes, simbole); 

• notas om ontwerpkenmerke en beredenering te kommunikeer; bevordering van betekenisvolle sketse 



soos finale oplossing-sketse. 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 2 



tegnologiese kennis en begripDie leerder is in staat om relevante tegnologiese kennis te verstaan en 
dit eties en verantwoordelik toe te pas. 



Dit word bewys as die leerder: 



verwerking:2.2 kennis en begrip toon van hoe stowwe/materiaal verwerk kan word om die eienskappe 
daarvan te verander of te verbeter deur dit te wysig ten einde dit geskik vir spesifieke doeleindes te maak: 

• om kragte te kan weerstaan (spanning, kompressie, buiging); 

• om sterkte of lewensduur te laat toeneem; 

• hoe spesifieke kenmerke wat vir verpakking geskik is, bewerkstellig kan word. 



Table 2.3 

2.1.11 Memorandum 
AKTIWITEIT 2 

• Gebruik die prente vir hierdie aktiwiteit. Die prente is deurmekaar geplak en moet in die tabelle wat 
daarop volg, georden word, soos in hierdie memo aangedui. 

• Die funksie van elke apparaat moet ook bygeskryf word. 
Groep 1: Meetapparaat 



Apparaat 


Funksie 


1. Meetlepels 


Om kleinhoeveelhede vloeistof of droe bestanddele af te meet. 


2. Meetkoppie 


Om klein hoeveelhede droe bestanddele af te meet. 


3. Meetbeker 


Afmeet van vloeistowwe en droe bestanddele. 


4. Skaal 


Om droe en soliede bestanddele af te weeg. 



Groep 2: Mengapparaat: 



Groep 3: Kookapparaat: 



47 



Table 2.4 



1. Mengbak 


Om koekmengsels en mengsels soos botterbroodjies, 
brood of koekies aan te maak. 


2. Houtlepel 


Om stysel- of melkmengsels te roer of te klop. Om 
bestanddele deur 'n sif te vryf. 


3. Paletmes 


Invou van styfgeklitste eierwit. Vir smeerdoelein- 
des, bv. versiersel. Omkeer van plaatkoekies. 



Table 2.5 



4. Deegskraper 


Om mengsels uit bakke, skottels en kastrolle te 
skraap sodat daar geen vermorsing is nie. Om voed- 
sel uit borde en skottels te skraap voor dit opgewas 
word. 


5. Ballonklitser 


Klits van eiers en ander vloeibare mengsels. 



Table 2.6 



1. Kastrol 



Om voedsel in te kook, te stoom of te stowe; souse te maak; konfyt te kook 



2. Dubbelkoker Gaarmaak van voedsel deur middel van stoom, bv. eiervlasous, rys of vis 



Table 2.7 



Groep 4: Bak- en Braai-apparaat: 



1. Bakplaat 


Om botterbroodjies en klein koekies te bak. 


2. Brood- en koekpanne 


Om koeke en brood te bak. 



Table 2.8 



Groep 5: Allerlei: 



1. Sif 


Sif van meel en droe bestanddele. 


2. Vergiettes 


Dreineer van rys en groente. Was blaarslaai en 


ander groente daarin. 


3. Rasper 


Rasper van groente, kaas, neute, lemoenskil. 


4. Ketel 


Om water te kook. 



Table 2.9 



48 



CHAPTER 2. KWARTAAL 2 



2.2 Basiese reels oor higiene 2 

2.2.1 TEGNOLOGIE 

2.2.2 Graad 8 

2.2.3 VOEDSELPROSESSERING 

2.2.4 Module 9 

2.2.5 BASIESE REELS OOR HIGIENE 

2.2.6 AKTIWITEIT 1: 

2.2.7 Om basiese reels oor higiene op te noem en toe te pas 

2.2.8 [LU 1.12] 

• Bakteriee kan voedselbederf veroorsaak wat kan lei tot voedselinfeksie of voedselvergiftiging. Dit is 
uiters noodsaaklik dat voedsel teen skadelike bakteriee beskerm moet word. Om dit te doen moet 'n 
paar basiese reels in die kombuis en ook ten opsigte van persoonlike higiene toegepas word. 

• Die sketse wat volg, illustreer aspekte van higiene in die kombuis asook persoonlike higiene. 



Figure 2.1 



mm 



Figure 2.2 



Figure 2.3 



2 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25157/l.l/>. 



49 



Figure 2.4 



3Pg 



Figure 2.5 



Figure 2.6 



Figure 2.7 



Figure 2.8 



:y 



Figure 2.9 



50 



CHAPTER 2. KWARTAAL 2 



Figure 2.10 



Figure 2.11 



Figure 2.12 



&. 



Figure 2.13 



flrS O^ 



Figure 2.14 



Skryf by elke prentjie 'n reel oor higiene neer wat jy uit die prentjie afiei. 



2,2,9 Assessering 



51 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



tegnologiese prosesse en vaardighedeDie leerder is in staat om tegnologies prosesse en vaardighede 
eties en verantwoordelikheid toe te pas deur gepaste inligtings- en kommunikasietegnologie te gebruik. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit word bewys as die leerder: 



ondersoek:l.l die agtergrondkonteks, die aard van die behoefte, die omgewingsituasie en die mense wat 
betrokke is wanneer 'n probleem, behoefte of geleentheid in 'n nasionaal relevante konteks gegee word 
ondersoek; 



1.2 bestaande produkte wat met die probleem verband hou, ondersoek; 

1.3 praktiese toetse in die tegnologiese veld ontwikkel en uitvoer; 

1.4 gepaste soorte tegnologie en metodes gebruik om die volgende te doen: 



versamel toepaslike data uit verskillende bronne of hulpbronne; 
gebruik soektegnieke; 



• verkry toepaslike data; 



maak sinvolle opsommings; 

gebruik inligting om besluite en idees te staaf en te ondersteun. 



ontwerp:1.5 'n kort en duidelike stelling of ontwerpopdrag skryf vir die ontwikkeling van 'n produk of 
stelsel in reaksie op 'n gegewe of gei'dentifiseerde situasie; 

1.7 verskeie alternatiewe oplossings genereer en aantekeninge skryf oor idees wat met die ontwerpstelling 
en -spesifikasies verband hou; 

maak:1.9 'n plan ontwikkel vir die maak van 'n produk, met besonderhede oor al die volgende: 

• hulpbronne benodig 

• sketse wat die afmetings of hoeveelhede aandui 



al die stappe wat nodig is om die produk te maak; 



continued on next page 



52 



CHAPTER 2. KWARTAAL 2 



1.10 gepaste gereedskap en materiaal kies om produkte deur middel van gepaste tegnieke te maak deur 
verskillende soorte materiaal akkuraat te meet, uit te merk, te knip/sny of te skei, te vorm of te vervorm, 
te heg, te las of saam te voeg, en af te rond; 



1.12 veilige werkpraktyk gebruik en 'n bewustheid toon van doeltreffende maniere om materiaal en gereed- 
skap te gebruik. 



Table 2.10 

2.2.10 Memorandum 

• Laat leerders hul eie reels neerskryf, aan die klas voorstel en op reaksies uit die klas reageer. 

2.3 Basiese reels oor veiligheid in die kombuis en 
noodhulphandelinge 3 

2.3.1 TEGNOLOGIE 

2.3.2 Graad 8 

2.3.3 VOEDSELPROSESSERING 

2.3.4 Module 10 

2.3.5 BASIESE REELS VIR VEILIGHEID IN DIE KOMBUIS EN NOODHUL- 
PHANDELINGE 

2.3.6 AKTIWITEIT 1: 

2.3.7 Om basiese reels vir veiligheid in die kombuis op te noem en toe te pas 

2.3.8 [LU 1.12] 

• In die kombuis skuil daar etlike gevare. Daar is verskeie implemente wat beserings kan veroorsaak 
indien dit nie met die nodige sorg gebruik word nie. Dit is van uiterste belang dat reels vir veiligheid 
in die kombuis nagekom moet word . Dit sluit byvoorbeeld in dat stowe korrek gebruik word en 
veiligheidsmaatreels rakende elektrisiteit toegepas word. 

1. Noem tien basiese reels vir veiligheid in die kombuis. 

2. Noem drie veiligheidsmaatreels wanneer jy die stoof gebruik. 

3. Noem drie veiligheidsaspekte rakende elektrisiteit in die kombuis. 















LU 1.12 



















Table 2.11 



3 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25158/l.l/>. 



53 

2.3.9 AKTIWITEIT 2: 

2.3.10 Om basiese noodhulphandelinge te beskryf en toe te pas 

• Noodhulp is die onmiddellike behandeling van 'n beseerde of siek persoon deur gebruik te maak van 
die hulpmiddels wat beskikbaar is. Dit is verpligtend in restaurante en hotels dat van die personeel 
noodhulpopleiding ondergaan. Dit is ook belangrik dat daar 'n noodhulptassie in die kombuis moet 
wees. Vinnige en doeltreffende behandeling kan vinnige herstel bevorder, voorkom dat die beseerde 
persoon se toestand versleg en in sommige gevalle selfs lewens red. 

• In die kombuis is daar twee beserings wat gereeld voorkom: bloeding en brandwonde. 

1. Noem twee maniere om bloedverlies as gevolg van 'n snywond te verminder. 

2. Noem twee soorte brandwonde en beskryf hoe jy elk sal behandel. 

3. Noem drie voorsorgmaatreels om brand- en skroeiwonde in die kombuis te voorkom. 

4. Bestudeer die onderstaande prent en identifiseer die onhigieniese toestande en potensieel onveilige 
situasies. Maak ook voorstelle hoe die gevare voorkom kan word. 

lap— 



Figure 2.15 



2.3.11 Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



tegnologiese prosesse en vaardighedeDie leerder is in staat om tegnologies prosesse en vaardighede 
eties en verantwoordelikheid toe te pas deur gepaste inligtings- en kommunikasietegnologie te gebruik. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit word bewys as die leerder: 



continued on next page 



54 CHAPTER 2. KWARTAAL 2 



ondersoek:l.l die agtergrondkonteks, die aard van die behoefte, die omgewingsituasie en die mense wat 
betrokke is wanneer 'n probleem, behoefte of geleentheid in 'n nasionaal relevante konteks gegee word 
ondersoek; 



1.2 bestaande produkte wat met die probleem verband hou, ondersoek; 



1.3 praktiese toetse in die tegnologiese veld ontwikkel en uitvoer; 



1.4 gepaste soorte tegnologie en metodes gebruik om die volgende te doen: 



versamel toepaslike data uit verskillende bronne of hulpbronne; 

gebruik soektegnieke; 

verkry toepaslike data; 

maak sinvolle opsommings; 

gebruik inligting om besluite en idees te staaf en te ondersteun. 



ontwerp:1.5 'n kort en duidelike stelling of ontwerpopdrag skryf vir die ontwikkeling van 'n produk of 
stelsel in reaksie op 'n gegewe of gei'dentifiseerde situasie; 



1.7 verskeie alternatiewe oplossings genereer en aantekeninge skryf oor idees wat met die ontwerpstelling 
en -spesifikasies verband hou; 



maak:1.9 'n plan ontwikkel vir die maak van 'n produk, met besonderhede oor al die volgende: 

• hulpbronne benodig 

• sketse wat die afmetings of hoeveelhede aandui 

• al die stappe wat nodig is om die produk te maak; 



1.10 gepaste gereedskap en materiaal kies om produkte deur middel van gepaste tegnieke te maak deur 
verskillende soorte materiaal akkuraat te meet, uit te merk, te knip/sny of te skei, te vorm of te vervorm, 
te heg, te las of saam te voeg, en af te rond; 



1.12 veilige werkpraktyk gebruik en 'n bewustheid toon van doeltreffende maniere om materiaal en gereed- 
skap te gebruik; 



Table 2.12 



2.3.12 Memorandum 

Aktiwiteit 1 
1. 

• Bere skerp messe buite bereik van kinders. 

• Sny weg van jou af op 'n kapplank. 

• Moenie troeteldiere in die kombuis toelaat nie. 

• Hou gordyne weg van stoof. 

• Moenie met lang en wye moue werk by stoof nie. 

• Merk houers van voedsel en skoonmaakmiddels duidelik. 

• Merk gifstowwe duidelik en bere buite bereik van kinders. 

• Draai gebreekte glas in koerantpapier toe alvorens weggooi. 

• Gee 'n mes aan deur die hef aan te bied. 

• Moenie in kombuis hardloop en speel nie. 



• Draai hand vat sels weg van die rand van die stoof. 



55 



Moenie kombuis verlaat as daar warm olie op stoof is nie. 
Gebruik droe vatlappies en nie nat lappe nie. 
Indien olie brand, sit deksel op - nie water opgooi nie. 
Lig potdeksels sodat die stoom weg van jou ontsnap. 



• Moenie beskadigde koorde gebruik nie. 

• Skakel krag af na gebruik. 

• Moenie apparaat met nat hande hanteer nie. 

• Hou koorde weg van warm apparaat. 

• Laat herstelwerk doen deur gekwalifiseerde persoon. 

AKTIWITEIT 2 

1. Pas druk toe op die wondHou die wond hoog 

2. Brandwonde deur droe hitte, bv. vuurvlammeBrandwonde deur klam hitte, bv. stoom en kookwa- 
terBehandeiingVerminder die hitte deur die beseerde area so gou moontlik met ys of water nat te maak. 

3. Moue moet ten alle tye opgerol wees. Gebruik 'n dik droe lap vir die hantering van warm apparaatHand- 
vatsels van panne behoort nie verby die rand van die stoof te steek nieBrandkombers en brandblusser behoort 
in elke kombuis aangehou te word. 

4. Die skets is 'n samevatting van die veiligheidsmaatreels reeds behandel. Laat klasbespreking oor die 
leerders se insette toe. 

2.4 Verskillende voedselsoorte vir die mens 4 

2.4.1 TEGNOLOGIE 

2.4.2 Graad 8 

2.4.3 VOEDSELPROSESSERING 

2.4.4 Module 11 

2.4.5 VERSKILLENDE VOEDSELSOORTE VIR DIE MENS 

AKTIWITEIT 1: 

Om die belangrikheid van verskillende voedselsoorte vir die mens te bespreek 
[LU 1.2, 1.3] 

• Voedsel verrig drie basiese funksies in ons liggame, nl. 

a) dit dien as boustene 

b) dit verskaf energie 

c) dit verskaf beskerming 

• Dit is dus belangrik dat ons reg sal eet. Alkohol en suiker, bv. lekkers, koek, konfyt en koeldrank is 
nadelig vir die liggaam. 

• Die tabel op die volgende bladsy dui die voedselgroepe, nutriente, voedselsoorte en aantal porsies aan 
wat per dag nodig is om 'n gesonde dieet te verseker. 

1. Versamel prente van die vyf voedselgroepe en plak dit op velle papier. Skryf by elkeen die hoofnutrient 
en die funksie daarvan. 

AKTIWITEIT 2: 

Situasie 



4 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25807/l.l/>. 



56 



CHAPTER 2. KWARTAAL 2 



• 'n Unieke geleentheid het ontstaan vir klein besighede wat belangstel in die oprig van 'n stalletjie by 
'n komende wereldskou van kitskosse. Elke stalletjie moet 'n 'n smaaklike kitskosgereg berei wat 'n 
bepaalde land verteenwoordig. Jul opvoeder sal julle indeel in groepe en laat lootjies trek die land wat 
julle sal verteenwoordig. 

Spesifikasies 

• Van elke stalletjiehouer sal verwag word om die kitskosmaaltyd voor 'n paneel van beoordelaars voor 
te berei. Die paneel sal op die volgende punte let: 

• Die kitskosgereg en stalletjie moet verteenwoordigend wees van die gekose land. 

• Die voedsel moet hoog in voedingswaarde wees. 

• Voedsel moet by wyse van 'n produksielyn vervaardig word. 

• Voedsel moet aantreklik verpak word. 

• Gesondheids- en veiligheidsmaatreels moet toegepas word. 

• Voorbereidingstyd mag nie agt minute oorskry nie. 

2.1 Werk saam in 'n groep van twee of drie, en tref voorbereidings vir die stig van 'n maatskappy: Kies 'n 
naam en ontwerp 'n handelsmerk vir die onderneming. Oefen die handelsmerk eers op 'n vel papier en dra 
die finale poging oor na die ruimte op die volgende bladsy. 

Naam van maatskappy: 

Handelsmerk: 

2.2 Vergelyk twee lande/kulture se stapelvoedsel en kitskosse met mekaar. 















LU3.1 



















Table 2.13 



2.3 Navorsing 



• Doen deeglike navorsing oor die voedsel van die land wat julle verteenwoordig, oor kitskosse in die 
algemeen en oor gesondheid en veiligheid in kitskoswinkels. 

• Skryf jou navorsingsverslag op die volgende bladsye. 



























LU 1.1 












LU 1.4 































Table 2.14 



2.4 Idees 



• Gebruik die inligting wat jy versamel het deur jou navorsing en genereer drie idees vir jou kitskosgereg 
Hou die volgende in gedagte: 



• Die beskikbaarheid van bestanddele 



57 



• Aanbieding - verpakking van eindproduk 

• Produksieproses 

• Voorbereidingstyd 

• Elke idee moet 'n naam, skets en beskrywing van die kitskosgereg bevat. 

• Kies ten slotte 'n finale idee en skep 'n aantreklike kleurskets van julle produk. 



























LU 1.7 












LU 2.2 































Table 2.15 

2.5 Beplanning 

• Beplan die volgende (doen alles eers rofweg en skryf dan die finale keuses in die spasies hieronder in) 

• Lys van bestanddele en die hoeveelhede 

• Tydsindeling 

• Lys van apparaat 

• Inkopielys 

• Kosteberekening van bestanddele 

• Verkoopprys van produk 















LU 1.9 



















Table 2.16 



2.6 Kitskosvervaardigingsisteem 



• Jy gaan jou kitskos d.m.v. 'n produksielyn vervaardig. Die produksielyn moet sodanig beplan wees 
dat alle lede van die groep aktief deelneem, maksimaal gebruik maak van die tyd en georganiseerd is 
sodat elke stap van die produksielyn effektief is. 

• In 'n produksielyn is elke stap ewe belangrik. Die produksielyn moet goed beplan word sodat die hele 
proses glad en effektief verloop. 



Ontwerp 'n vloeidiagram wat jou groep se produksielyn illustreer. 



























LU 1.9 












LU 2.2 































58 



CHAPTER 2. KWARTAAL 2 



Table 2.17 



2.7 Vervaardiging 



• Leerders moet alle bestanddele, verpakking en advertensiemateriaal saambring vir hulle stalletjie. Alle 
voedsel moet reeds gaargemaak wees, maar moet voor die paneel saamgevoeg word. Leerders moet die 
stappe verduidelik terwyl hulle besig is. 

• 'n Mikrogolfoond is baie handig om die kitskos te verhit. 

• Skryf na afloop van die demonstrasie 'n kort verslag oor hoe sake verloop het. 





LU 1.15 



















Table 2.18 

2.8 Evaluering 

• Evalueer julle kitskosgereg in die volgende kategoriee: 

• Voorkoms 

• Tekstuur 

• Smaak 

• Die paneel sal 'n evalueringsblad van die opvoeder ontvang. 















LU 1.13 



















Table 2.19 



2,4,6 Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



tegnologiese prosesse en vaardighedeDie leerder is in staat om tegnologies prosesse en vaardighede 
eties en verantwoordelikheid toe te pas deur gepaste inligtings- en kommunikasietegnologie te gebruik. 



continued on next page 



59 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit word bewys as die leerder: 



ondersoek:l.l die agtergrondkonteks, die aard van die behoefte, die omgewingsituasie en die mense wat 
betrokke is wanneer 'n probleem, behoefte of geleentheid in 'n nasionaal relevante konteks gegee word 
ondersoek; 

1.2 bestaande produkte wat met die probleem verband hou, ondersoek; 

1.3 praktiese toetse in die tegnologiese veld ontwikkel en uitvoer; 

1.4 gepaste soorte tegnologie en metodes gebruik om die volgende te doen: 

• versamel toepaslike data uit verskillende bronne of hulpbronne; 

• gebruik soektegnieke; 

• verkry toepaslike data; 

• maak sinvolle opsommings; 

• gebruik inligting om besluite en idees te staaf en te ondersteun. 

ontwerp:1.5 'n kort en duidelike stelling of ontwerpopdrag skryf vir die ontwikkeling van 'n produk of 
stelsel in reaksie op 'n gegewe of gei'dentifiseerde situasie; 

1.7 verskeie alternatiewe oplossings genereer en aantekeninge skryf oor idees wat met die ontwerpstelling 
en -spesifikasies verband hou; 

maak:1.9 'n plan ontwikkel vir die maak van 'n produk, met besonderhede oor al die volgende: 

• hulpbronne benodig 

• sketse wat die afmetings of hoeveelhede aandui 

• al die stappe wat nodig is om die produk te maak; 

1.10 gepaste gereedskap en materiaal kies om produkte deur middel van gepaste tegnieke te maak deur 
verskillende soorte materiaal akkuraat te meet, uit te merk, te knip/sny of te skei, te vorm of te vervorm, 
te heg, te las of saam te voeg, en af te rond; 

1.12 veilige werkpraktyk gebruik en 'n bewustheid toon van doeltreffende maniere om materiaal en gereed- 
skap te gebruik; 

evalueer:1.13 die produk of stelsel met 'n mate van objektiwiteit toets en evalueer, gebaseer op objektiewe 
kriteria wat met die ontwerpopdrag, spesifikasies en beperkings verband hou, en stel sinvolle verbeteringe 
of wysigings voor; 

kommunikeer:1.15 idees aanbied deur van twee-dimensionele of drie-dimensionele sketse, stroombaandia- 
gramme of stelseldiagramme gebruik te maak wat al die volgende kenmerke insluit: 

• benutting van SA tekenkonvensies (bv. dimensielyne, benoeming, lyntipes, simbole); 

• notas om ontwerpkenmerke en beredenering te kommunikeer; bevordering van betekenisvolle sketse 
soos finale oplossing-sketse. 

continued on next page 



60 CHAPTER 2. KWARTAAL 2 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 2 



tegnologiese kennis en begripDie leerder is in staat om relevante tegnologiese kermis te verstaan en 
dit eties en verantwoordelik toe te pas. 



Dit word bewys as die leerder: 



verwerking:2.2 kennis en begrip toon van hoe stowwe/materiaal verwerk kan word om die eienskappe 
daarvan te verander of te verbeter deur dit te wysig ten einde dit geskik vir spesifieke doeleindes te maak: 

• om kragte te kan weerstaan (spanning, kompressie, bulging); 

• om sterkte of lewensduur te laat toeneem; 

• hoe spesifieke kenmerke wat vir verpakking geskik is, bewerkstellig kan word. 



LU3 



tegnologie, samelewing en die omgewing Die leerder is in staat om begrip van die onderlinge verband 
tussen wetenskap, tegnologie, die samelewing en die omgewing oor tyd heen te toon. 



Dit word bewys as die leerder: 



inheemse Tegnologie en Kulture:3.1 vergelyk hoe verskillende kulture gelyksoortige probleme opgelos het 
en bring die verskille in verband met die kultuur en waardes van die samelewings. 



Table 2.20 



2.4.7 Memorandum 

AKTIWITEIT 1 

1. Die leerders het elk vyf bladsye met diagramme soos die voorstelling hieronder. Laat hulle toe om 
deur voordragte hul inligting uit te ruil. 

Voedselgroep 

Voorbeelde 

Hoofnutrient 

Funksie van hoofnutrient 

2. Voorbeelde van doelwitte: 

• Eet minder suiker. 

• Eet minder vet. 

• Eet minder sout. 

• Eet meer vesel. 

• Moenie ooreet nie. 

• Eet 'n gebalanseerde maaltyd. 

AKTIWITEIT 2 

• Die aktiwiteit dek die tegnologiese proses. Leerders kan in groepe van 2 en 3 werk. Groepe kan trek 
watter land hulle verteenwoordig. Land soos Spanje, Griekeland, Mexiko, VSA, RSA en Frankryk is 
almal nasies wat bekende kitskosse het. Maak kaartjies met die verskillende lande se name op en laat 
die leerders 'n trekking maak. 

• Die idee is dat leerders 'n kitskosstalletjie sal beplan en maak vir die skou. 



61 

1. Die aktiwiteit kan op 1 x A4 bladsy gedoen word. Die name van die lede van die "maatskappy", die naam 
van die besigheid en die logo van die besigheid moet op die bladsy verskyn. 

2. Vergelyk twee lande/ kulture se stapelvoedsel en kitskosse met mekaar. 'n Klasgesprek- bordopsom- 
ming om al die lande se stapelvoedsel en kitskosse op te som, sal baie waardevol wees. 

3. Fotostateer die navorsingsblaaie en gee vir die leerders om te voltooi. Dit is belangrik dat leerders 
genoegsame tyd gegun word vir die navorsing, aangsien baie navorsing by besighede self moet geskied. 

4. Die groep moet idees produseer van moontlike kitskosse ten einde 'n finale kitskos te kies. 

5 . Leerders moet in hulle beplanning al die fassette genoem in die module in gedagte hou. Klem moet 
veral geplaas word op die kosteberekening en die verkooprys van die produk. Leerders kan die wins per item 
dus bereken. 

6. Aangesien dit 'n groep aanbieding is, moet leerders deeglik beplan. Dit is dus sinvol dat die leerders 
'n vloeidiagram sal voltooi om hulle produksielyn te illustreer. Moedig leerders aan om hulle stalletjie (tafel) 
te versier en 'n plakkaat oor hulle produk en die prys aan te bring. 

7. Indien u oor die geriewe beskik, kan u die leerders toelaat om die kos in die klas voor te berei, maar 
ekstra tyd sal gegee moet word. Die ander opsie is dat die voedsel tuis voorberei word en slegs tydens die 
aanbieding saamgevoeg word, 'n Mikrogolfoond is baie handig vir die leerders om hulle produk te verhit. 

8. Leerders kan hulle eie evaluering skryf deur die spesifikasies weer te lees en as kriteria te gebruik. 
Leerders kan ook die smaak, tekstuur en voorkoms evalueer en aanbevelings en verbeterings doen. 
'n Evalueringsblad soos aangeheg kan vir die paneel gegee word: 



Maatskappy: 




Lede: 




Tyd: 





Table 2.21 



Finale produk: 


Punt Uit 10 


• Kulturele skakel 




• Voedingswaarde 




• Oorspronklikheid 




• Kwaliteitbeheer 




continued on next page 



62 



CHAPTER 2. KWARTAAL 2 



• Produksielyn-effektiwiteit 




• Aanbieding 




• Maatskappygees 




• Netheid/Higiene 




• Prysbeheer 




• Totale indruk 




TOTALE PUNT (uit 100): 





Table 2.22 



Chapter 3 

Kwartaal 3 



3.1 Kennis en begrip van elektriese stroom 1 

3.1.1 TEGNOLOGIE 

3.1.2 Graad 8 

3.1.3 ELEKTRISITEIT 

3.1.4 Module 12 

3.1.5 KENNIS EN BEGRIP VAN ELEKTRIESE STROOM 

3.1.6 Aktiwiteit 1 

3.1.7 Om kennis en begrip te toon van wat 'n elektriese stroom is, waar dit 
vandaan kom sowel as van die positiewe en negatiewe impak daarvan op die 
omgewing 

3.1.8 [LU 2.4, 3.2] 

Die atoom is die bousteen van alle materie en bestaan uit die volgende dele: 'n kern met protone en neutrone, 
en elektrone wat in wentelbane rondom die kern wentel. Elektrone kan van die kern losgemaak word en word 
dan vrye elektrone genoem. As die vrye elektrone in dieselfde rigting beweeg, word 'n elektronvloei of 'n 
elektriese stroom gevorm. 

Daar is twee soorte elektriese strome, naamlik wisselstroom (WS) en gelykstroom(GS). Ons gebruik 
hoofsaaklik wisselstroom in die huis vir die stowe, yskaste en ligte . Die elektrisiteit is afkomstig vanaf 'n 
kragsentrale, maar baie items in die huis, bv. flitse, werk met GS wat afkomstig is van batterye. Baie items, 
bv. 'n selfoon, gebruik wisselstroom om sy battery wat gelykstroom lewer, te herlaai. 

Opdrag 1 

1.1 Hoe verbeter elektrisiteit ons lewenstandaard / -kwaliteit? ( 1 paragraaf ) 

1.2 Gee die simbole vir WS en GS. ( Kyk agterop jou radio). 

1.3 Hoe groot is die wisselstroom wat algemeen in SA gelewer word? 

1.4 Wie voorsien die elektrisiteit in SA? 

1.5 Noem die verskillende metodes wat die firma gebruik om elektrisiteit op te wek. 

1.6 Kies een van die metodes in 1.5 en beskryf watter nadeel die lewering van die vorm van elektrisiteit 
op die omgewing het. 



1 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25176/l.l/>. 



63 



64 CHAPTER 3. KWARTAAL 3 

1.7 Maak 'n diagrammatiese voorstelling van die roete wat jou dorp/stad/nedersetting se krag loop vanaf 
die opwekkingstasie tot by jou huis. 

3.1.9 Assessering 



LU 2 



tegnologiese kennis en begripDie leerder is in staat om relevante tegnologiese kennis te verstaan en 
dit eties en verantwoordelik toe te pas. 



Dit word bewys as die leerder: 



stelsels en beheer:2.4 kennis en begrip toon van hoe elektriese stroombane met meer as een inset- of 
beheertoestel sal werk, gebaseer op verskillende logiese toestande ("EN - en "OF" -logika), en stel dit 
deur middel van stroombaandiagramme, stelseldiagramme en waarheidstabelle voor. 



LU3 



tegnologie, samelewing en die omgewing Die leerder is in staat om begrip van die onderlinge verband 
tussen wetenskap, tegnologie, die samelewing en die omgewing oor tyd heen te toon. 



Dit word bewys as die leerder: 



impak van Tegnologie:3.2 besonderhede verduidelik en gee oor die positiewe en negatiewe uitwerking wat 
tegnologiese produkte op mense se lewensgehalte en hul omgewing het. 



Table 3.1 



3.1.10 Memorandum 

• Die klem moet val op die oorsprong van elektrisiteit, nl. die atoom. Leerders moet ook deeglik kennis 
neem van verskil tussen WS en GS. 

Opdrag 1 

1.1 Gee lig en hitte. Ons kan ook elektriese toestelle gebruik, bv. TV's, rekenaars, ens. 

1.2 WS 

1.3 220V 

1.4 EVKOM 

1.5 Kernkragsentrales, Hidro-elektrisiteit, steenkoolaangedrewe kragsentrales, windturbines. 

1.6 Kernkrag: kernkrag-afval, bestralingHidro: ontwrig ekologie.Steenkool: rookbesoedelingWindtur- 
bines: versteur landskappe. 

1.7 Die klem moet val op die hoogspanningsdrade, substasies/transformators. 



65 

3.2 Veiligheidsmaatreels rakende elektrisiteit 2 

3.2.1 TEGNOLOGIE 

3.2.2 Graad 8 

3.2.3 ELEKTRISITEIT 

3.2.4 Module 13 

3.2.5 VEILIGHEIDSMAATREELS RAKENDE ELEKTRISITEIT 

3.2.6 Aktiwiteit 1 

3.2.7 Om die leerders vertroud te maak met veiligheidsmaatreels rakende elek- 
trisiteit 

3.2.8 [LU 1.12] 

Jy het miskien al kermis gemaak met 'n elektriese skok en uitgevind dat dit 'n impak het op jou liggaam. Die 
sterkte van die elektriese stroom bepaal die skok op jou liggaam - indien jou liggaam nie skok kan hanteer 
nie, kan jy sterf. Dit is dus belangrik vir jou veiligheid en die van ander dat sekere maatreels gehoorsaam 
moet word. 

Die meeste elektriese toestelle word geaard om jou te beskerm. Aarding is noodsaaklik, aangesien dit die 
stroom weglei aarde toe gedurende 'n kortsluiting om te verhoed dat die persoon wat daaraan raak, geskok 
sal word. Dit beteken dus dat die elektriese toestel met die aardmassa verbind is sodat daar ten alle tye 'n 
onmiddellike ontlading van die elektriese energie sonder gevaar sal plaasvind. 

Opdrag 1 

1.1 Noem 4 veiligheidsmaatreels wat ten alle tye toegepas moet word. 

1.2 Wat moet jy doen indien iemand geskok word? 

1.3 Maak 'n kleurskets van 'n kragprop om die korrekte koppeling te illustreer. 

1.4 Waarom is die aardpen langer as die ander twee penne by 'n kragprop? 

1.5 Produseer 'n A4 - plakkaat wat 'n veiligheidsmaatreel illustreer. Voeg dit as 'n bykomende bladsy in. 
Fokustaak 1 

Jy kry nou die geleentheid om 'n kragprop aan 'n elektriese koord te koppel. Die skets wys jou hoe om 
die isolasie te verwyder. Jou opvoeder sal jou begelei met die fisiese koppeling. 




Figure 3.1 



3.2.9 Assessering 



2 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25175/l.l/>. 



66 CHAPTER 3. KWARTAAL 3 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



tegnologiese prosesse en vaardighedeDie leerder is in staat om tegnologies prosesse en vaardighede 
eties en verantwoordelikheid toe te pas deur gepaste inligtings- en kommunikasietegnologie te gebruik. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit word bewys as die leerder: 



ondersoek:l.l die agtergrondkonteks, die aard van die behoefte, die omgewingsituasie en die mense wat 
betrokke is wanneer 'n probleem, behoefte of geleentheid in 'n nasionaal relevante konteks gegee word 
ondersoek; 



1.2 bestaande produkte wat met die probleem verband hou, ondersoek; 



1.3 praktiese toetse in die tegnologiese veld ontwikkel en uitvoer; 



1.4 toepaslike tegnologiee en metodes gebruik om: 



versamel toepaslike data uit verskillende bronne of hulpbronne; 
gebruik soektegnieke; 



• verkry toepaslike data; 



maak sinvolle opsommings; 

gebruik inligting om besluite en idees te staaf en te ondersteun; 



ontwerp:1.5 'n kort en duidelike stelling of ontwerpopdrag skryf vir die ontwikkeling van 'n produk of 
stelsel in reaksie op 'n gegewe of gei'dentifiseerde situasie; 



1.6 produk- en ontwerperspesifikasies en beperkinge lys as oplossing vir 'n gei'dentifiseerde of gegewe 
probleem, behoefte of geleentheid, gebaseer op meeste van die sleutelwoorde van ontwerp: 

• mense: ouderdomsteikenmark; 

• doel: funksie; 

• voorkoms: kleur, vorm; 

• omgewing: waar gaan produk gebruik word; 

• veiligheid: vir gebruikers; 

• koste: koste van materiaal (ontwerp); 



continued on next page 



67 



1.7 verskeie alternatiewe oplossings genereer en aantekeninge skryf oor idees wat met die ontwerpstelling 
en -spesifikasies verband hou; 



1.8 op grond van goed-beredeneerde oorwegings, moontlike oplossings kies en die gekose idee verder 
ontwikkel om spesifieke besonderhede in te sluit, deur grafiese en modeltegnieke te gebruik; 



maak:1.9 'n plan ontwikkel vir die maak van 'n produk, met besonderhede oor al die volgende: 



hulpbronne benodig; 

sketse wat die afmeteings of hoeveelhede aandui; 

al die stappe wat nodig is om die produk te maak (maak) ; 



1.10 gepaste gereedskap en materiaal kies om produkte deur middel van gepaste tegnieke te maak deur 
verskillende soorte materiaal akkuraat te meet, uit te merk, te knip/sny of te skei, te vorm of te vervorm, 
te heg, te las of saam te voeg, en af te rond;1.12 veilige werkpraktyk gebruik en 'n bewustheid toon van 
doeltreffende maniere om materiaal en gereedskap te gebruik;evalueer:1.13 die produk of stelsel met 'n 
mate van objektiwiteit toets en evalueer, gebaseer op objektiewe kriteria wat met die ontwerpopdrag, 
spesifikasies en beperkings verband hou, en stel sinvolle verbeteringe of wysigings voor;kommunikeer:1.14 
idees aanbied deur van twee-dimensionele of drie-dimensionele sketse, stroombaandiagramme of stelsel- 
diagramme gebruik te maak wat al die volgende kenmerke insluit: 

• benutting van SA tekenkonvensies (bv. dimensielyne, benoeming, lyntipes, simbole); 

notas om ontwerpkenmerke en beredenering te kommunikeer; bevordering van betekenisvolle sketse soos 
finale oplossing-sketse. 



Table 3.2 



3.2.10 Memorandum 

Opdrag 1 

1.1 Moenie muurproppe oorlaai nie.Sorg dat elektriese koorde in 'n goeie toestand is.Vermy elektrisiteit 
by water. Vermy lasse in koorde. 

1.2 Skakel die kragtoevoer af. Gebruik nie-geleier materiale om die persoon van die kragtoevoer te bevry, 
en trek hom aan sy klere.Indien persoon bewusteloos is, pas mond-tot-mond asemhaling toe. 

1.3 

1.4 Dit is noodsaaklik dat, indien daar toevallig kontak ontstaan tussen die stroomdraende dele van 'n 
toestel en die metaalomhulsel, die stroom weggelei moet word na aarde om te verhoed dat 'n persoon wat 
daaraan raak, geskok sal word. 

1.5 Leerders se eie pogings. 



68 



CHAPTER 3. KWARTAAL 3 



3.3 Stroombane, geleiers, isolators 3 

3.3.1 TEGNOLOGIE 

3.3.2 Graad 8 

3.3.3 ELEKTRISITEIT 

3.3.4 Module 14 

3.3.5 STROOMBANE, GELEIERS, ISOLATORS 

Aktiwiteit: 
Om 

• basiese kermis van stroombane, geleiers en isolators te bemeester [LU 1.3] 

• praktiese toetse in die area van Stelsels en Beheer te doen[LU 2.1] 

• 'n stroombaandiagram te teken[LU 2.4] 

In 'n stelsel het elke onderdeel 'n funksie om te verrig om die stelsel te laat werk. Elektriese stelsels is 
geensins anders nie. Elke onderdeel, in die geval die komponent, het 'n spesifieke funksie om te verrig. Die 
komponente kan nie afsonderlik funksioneer nie en moet by mekaar ingeskakel wees in wat ons 'n stroombaan 
noem. 

'n Stroombaan moet 'n kragbron he, bv. 'n battery. Dit moet geslote wees en dit moet 'n funksie h£, bv. 
'n gloeilamp wat lig gee. Jy gaan in hierdie module met baie eenvoudige elektriese stelsels werk. 

Sekere materiale is geskik om elektrisiteit goed te gelei en word binne stroombane gebruik. Hulle staan 
bekend as geleiers, bv. silwer, koper, aluminium en goud. Jy vertrou elke dag jou lewe op isolators as jy 
bv. aan die haardroer se koord vat. Isolators is materiale wat nie elektrisiteit gelei nie, omdat dit geen vry 
elektrone bevat nie. Voorbeelde is rubber, PVC, plastiek en asbes. 

Opdrag 1: 

• Jou opvoeder sal 'n eenvoudige stroombaan met 'n gloeilamp aan jou gee waarmee jy die volgende 
items kan toets of hulle geleiers of isolators is: 



Figure 3.2 



Item 


Materiaal 


Isolator 


Geleier 


Liniaal 








Spyker 








Skuifspeld 








Wol 








Karton 








Tinfoelie 









3 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25178/l.l/>. 



69 



Table 3.3 



Die vloei van elektriese stroom het hoofsaaklik drie gevolge, nl. 



• 'n verhittingseffek; 

• 'n magnetiese effek; en 



n chemiese effek. 



Indien jy 'n ou radio oopmaak,sal jy 'n klomp gekleurde komponente op groen borde sien. Hierdie gevorderde 
stroombane en die uitleg word met behulp van 'n rekenaar ontwerp. Alvorens daar met die bou van 'n 
stroombaan begin kan word, moet daar 'n stroombaandiagram geteken word wat die presiese uitleg aandui. 
Ons gaan slegs kyk na enkele basiese komponente om ons in staat te stel om 'n eenvoudige stroombaan vir 'n 
artikel te ontwerp en te vervaardig. Ons klassifiseer die komponente volgens hulle funksie in drie kategoriee: 
Inset, Proses en Uitset. 





Proses 


Uitset 


Drukskakelaar 


Weerstand 


Gloeilamp 


Sel 


Verstelbare weerstand 


LED* 


Battery 


Gonser 


Skuifskakelaar 


Diode 





Table 3.4 

* LED staan vir "Light Emitting Diode". Dus 'n ligafgewende diode, 'n Diode is 'n apparaatjie wat 
stroom slegs in een rigting laat vloei. Dit kan dus op een manier in die stroombaan gekoppel word. 
Opdrag 2 

2.1 Teken 'n eenvoudige stroombaan wat die volgende komponente bevat: 
BATTERY, SKUIFSKAKELAAR, GLOEILAMP, GELEIER 

2.2 Gee twee voorbeelde van elk waar die verhittingseffek, magnetiese effek, en chemiese effek van 'n 
elektriese stroom aangewend word. 

3.3.6 Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



tegnologiese prosesse en vaardighedeDie leerder is in staat om tegnologies prosesse en vaardighede 
eties en verantwoordelikheid toe te pas deur gepaste inligtings- en kommunikasietegnologie te gebruik. 



continued on next page 



70 



CHAPTER 3. KWARTAAL 3 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit word bewys as die leerder: 



ondersoek:l.l die agtergrondkonteks, die aard van die behoefte, die omgewingsituasie en die mense wat 
betrokke is wanneer 'n probleem, behoefte of geleentheid in 'n nasionaal relevante konteks gegee word 
ondersoek; 



1.2 bestaande produkte wat met die probleem verband hou, ondersoek; 



1.3 praktiese toetse in die tegnologiese veld ontwikkel en uitvoer; 



LU 2 



tegnologiese kennis en begripDie leerder is in staat om relevante tegnologiese kennis te verstaan en 
dit eties en verantwoordelik toe te pas. 



Dit word bewys as die leerder: 



stelsels en beheer:2.4 kennis en begrip toon van hoe elektriese stroombane met meer as een inset- of 
beheertoestel sal werk, gebaseer op verskillende logiese toestande ("EN - en "OF" -logika), en stel dit 
deur middel van stroombaandiagramme, stelseldiagramme en waarheidstabelle voor. 



Table 3.5 

3.3.7 Memorandum 
Opdrag 1 

• Bou die onderstaande stroombaan. Daar is twee knypers wat gebruik kan word om die items mee vas 
te hou. Die resultate behoort soos volg te wees. 



Item 


Materiaal 


Isolator 


Geleier 


Liniaal 


Perspex 


Ja 


Nee 


Spyker 


Staal 


Nee 


Ja 


Skuifspeld 


Koper 


Nee 


Ja 


Wol 


- 


Ja 


Nee 


Karton 


- 


Ja 


Nee 


Tinfoelie 


Aluminium 


Nee 


Ja 



Table 3.6 

Opdrag 2 

2.2 Verhitting: verwarmer, warmwatersilinderMagneties: elektriese motor, huis/deurklokkie, flikkerligte 
van motorChemies: swembadchlorineerder, oortrek van voorwerpe met metaal 



71 

3.4 Belangrikste meeteenhede 4 

3.4.1 TEGNOLOGIE 

3.4.2 Graad 8 

3.4.3 ELEKTRISITEIT 

3.4.4 Module 15 

3.4.5 DIE BELANGRIKSTE ELEKTRIESE MEETEENHEDE 

Aktiwiteit 1 

Om die belangrikste elektriese meeteenhede en hul onderlinge verband te kan verduidelik 

[LU 2.4] 

Ons het reeds gese dat 'n elektriese stroom die vloei van elektrone in 'n kring is. Die spoed waarteen die 
elektrone vloei, word in ampere gemeet. Om die ampere te meet, moet jy toelaat dat die stroom deur die 
ammeter vloei. 

Die battery voorsien die energie, wat ook die elektromotoriese krag (EMK) genoem word en in volt 
gemeet word. Om die volts te meet moet jy die twee punte van die voltmeter weerskante van 'n komponent 
plaas. 

Daar word weerstand gebied teen die stroomvloei en die weerstand word in ohm gemeet. 

'n Battery lewer nie sy voile energie nie, aangesien van sy energie in weerstand verlore gaan. Dit staan 
as drywing bekend en word in watt gemeet. 

Ohm se wet se dat die stroom deur 'n weerstand direk eweredig is aan die spanning wat oor 'n weerstand 
gekoppel word, d.w.s. die stroom is direk eweredig aan die spanning, maar omgekeerd eweredig aan die 
weerstand. Dit word soos volg geformuleer: 

I = V / R 

Drywing is die energie wat deur die battery voorsien word en wat as hitte in 'n weerstand verkwis word. 
Die wetenskaplikes formuleer dit soos volg: 

P = Vxl 

• Opsomming van elektriese eenhede 





Simbool 


Eenheid 


Afkorting 


SPANNING 


V 


Volt 


V 


STROOM 


I 


Ampere 


A 


WEERSTAND 


R 


Ohm 


■ 


DRYWING 


P 


Watt 


W 



Table 3.7 

Die formules maak dit moontlik dat jy deur wiskundige berekenings die verskillende eenhede kan bepaal; 
bv. as jy die volts en ampere van 'n stroombaan het, kan jy die drywing ook bereken. Deesdae gebruik ons 
gevorderde apparaat vir die meet van stroom, spanning en weerstand. 

• Die multimeter is so 'n apparaat. Jy sal die geleentheid kry om daarmee meting te doen indien jou 
skool een besit. 



This content is available online at <http://cnx.Org/content/m31705/l.l/>. 



72 



CHAPTER 3. KWARTAAL 3 



*- s 




1 










V 


]MwK TMvjC 1 1 

an, ^yj 




^^L * ■■■:'-.- 




n* ^ r 


^™ uc -» ,D - ,"T1 

rbcw Tit e L». | | 


* 








10 

<• 


A rW CDM£ 

).®^®r® 

ISA ra-Ji 5C l«»v 


1 






HA* 






MULTIMETER 




) 









Figure 3.3 



Opdrag 1 

1.1 Gee nog twee formules wat uit die formule I = V/R kan ontstaan. 

1.2 Gee nog twee formules wat uit die formule P = V x I kan onstaan. 



3.4,6 Assessering 



LU 2 


tegnologiese kennis en begripDie leerder 
dit eties en verantwoordelik toe te pas. 


is 


in 


staat 


om 


relevante 


tegnologiese 


kennis te verstaan en 


continued on next page 



73 



Dit word bewys as die leerder: 



stelsels en beheer:2.4 kermis en begrip toon van hoe elektriese stroombane met meer as een inset- of 
beheertoestel sal werk, gebaseer op verskillende logiese toestande ("EN - en "OF" -logika), en stel dit 
deur middel van stroombaandiagramme, stelseldiagramme en waarheidstabelle voor. 



Table 3.8 



3.4.7 Memorandum 

• Die volgende defmisies is belangrik: 

• Elektriese stroom: die vloei van elektrone in 'n geslote stroombaan 

• Spanning: die elektromotoriese krag wat stroomvloei moontlik maak 

• Weerstand: die eienskap van materiale om weerstand te bied teen stroomvloei 

• Drywing: die energie wat 'n battery moet verskaf en wat in 'n weerstand gebruik word. 

Ohm se Wet: 

• Dit mi dat die stroom deur 'n weerstand direk eweredig is aan die spanning wat oor 'n weerstand 
gekoppel word. Die stroom is dus direk eweredig aan die aangekoppelde spanning en omgekeerd 
eweredig aan die weerstand. 

Opdrag 1 

• 'n Maklike manier om die formule te onthou is (memoriseer die volgende) 

Druk die gevraagde, bv. "V" (voet), toe en die antwoord 1 x R verskyn. 
Druk "R" toe en y verskyn. 

1.1 V = I x R en R = V/I 

1.2 V = P/I en I = P/V 



3.5 serie- en parallelskakeling 5 



TEGNOLOGIE 

Graad 8 

ELEKTRISITEIT 

Module 16 

SERIE- EN PARALLELSKAKELING 

Aktiwiteit 1 

Om kennis rakende serie- en parallelskakeling in te win, deur middel van praktiese toetse 

[LU 1.3] 

Ons kan se dat daar serieskakeling is wanneer komponente in 'n reguit lyn voorkom; en parallelskakeling 
wanneer komponente langs mekaar geskakel is. Die manier waarop die komponente geskakel is, het 'n groot 
invloed op die lewering van die stroombaan. Om die gevolg van die soort koppeling die beste te verstaan,is 
dit wenslik om prakties na 'n paar stroombane te gaan kyk. Jou opvoeder sal vir jou komponente voorsien 
om die volgende stroombane te bou op selfvervaardigde borde of op broodborde. 

Opdrag 1 

Bou die volgende stroombane en beskryf die resultaat op die uitsetkomponent. Jy kan of 'n gloeilamp of 
LED as uitsetkomponent gebruik. Onthou dat 'n LED se lang been sy positief aandui. Jou opvoeder sal ook 



5 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m31701/l.l/>. 



74 



CHAPTER 3. KWARTAAL 3 



die regte grootte weerstand gee om die LED te beskerm. Indien jy 'n multimeter het, kan jy in elke geval 
die volts, ampere en ohm meet. 
Selle in serie 



H 



h 



UV ijv 




Figure 3.4 



a) Wat is die totale volts van die battery? 

b) Wat is die effek as een sel weggeneem word?: 
Die gloeilamp/LED brand 

helder 

dof 

baie dof 

(onderstreep die korrekte antwoord) 

1.2 Selle in parallel: 



75 



1£V 



1^V 




Figure 3.5 



a) Wat is die totale volts van die battery? 

b) Wat is die effek as een sel weggeneem word? 
Die gloeilamp/LED brand 

helder 

dof 

baie dof 

(onderstreep die korrekte antwoord) 

Lampe / LED's in serie 



76 



CHAPTER 3. KWARTAAL 3 



\ H 



UV uv 




# 



Figure 3.6 



a) Wat gebeur as een gloeilamp/LED verwyder word? 

b) Wat gebeur indien jy nog 'n gloeilamp/LED byvoeg (dieselfde tipe skakeling)? 

c) Wat is die totale volts van VI en V2 saam? 
1.4 Lampe/LED's in parallel 



h- \ 



1^V 1£V 



C3 




Figure 3.7 



a) Wat gebeur as een gloeilamp / LED verwyder word? 

b) Wat gebeur indien jy nog 'n gloeilamp / LED byvoeg ( dieselfde tipe skakeling)? 

c) Wat is die totale volts van VI en V2 saam? 



77 



1.5 Resistors in serie 



1^V 1^V 



■<£>- 



Figure 3.8 



a) Wat is die funksie van die resistors? 

b) Wat is die totale weerstand in die stroombaan? 
Fokustaak 3 

Om die vaardigheid van soldering te bemeester 

[LU 1.10] 

Jou opvoeder sal jou verder inlig en 'n demonstrasie gee van hoe om te soldeer. Soldeerdraad is 'n 
samestelling van tin en lood. Die rook wat tydens soldering vrygestel word, is dus nie gesond vir jou nie - 
probeer om so min as moontlik daarvan in te asem. 

Pas asseblief alle veiligheidsmaatreels toe! 

Demonstreer jou soldeervaardighede deur 'n eenvoudige vorm uit draad aanmekaar te soldeer. Enkel 
voorbeelde word hieronder verskaf: 

Voorbeelde van soldering: 

Stappe vir die maak van 'n draad mannetjie 

1 Buig/bind draad. 

2 Soldeer die arms. 

3 Voeg ekstra vorms by. 
Situasie 1 

Om kinders se hand-oogkoordinasie te verbeter, word jy gevra om 'n vastehandspeletjie (" Steady - Hand 
Game ") te ontwerp. Jy kan 'n 3- volt gloeilamp of 'n standaard LED of 3-volt gonser ("buzzer") gebruik om 
aan te dui wanneer die handvatsel die metaalraam raak. 

Benodigdhede vir 'n stroombaan. 

1 Metaalvorm - buig draad in vorm soos benodig (jy kan 'n soldeerstafie gebruik). 

2 Voelstafie - dit kan ook van soldeerstaf gemaak word. 

3 LED - die gewone 3 volt-tipe (of 'n 3V gloeilamp). 

4 Hegstuk - 'n enkelhegstuk van 'n strokie afgesny. 

5 3 Volt-batteryhouer met drade aangeheg. 



78 



CHAPTER 3. KWARTAAL 3 



6 Hegstuk - dubbelhegstuk van strokie afgesny. 

7 Draad - om die voelstafie aan die stroombaan te koppel. 




Figure 3.9 



o 



Handvatsel vir die voelstafie. 

/ 



\ 



ti&S d i e mo&M& m& d i e 
tad, M die feyi^aac die 




Figure 3.10 



79 



Die msjsj&M \m mm, 

word sol by diet£ma.$ai 
g^bxy]Kword : t^pas. 



ti&UdMSSl 



d i e omjMMJm km ous ^ml 
ae^.jmin asbjoyifecu^- 




Wl&slS 



n Opgestelde vastehandspeletjie 



Figure 3.11 



INSET 



Figure 3.12 



Hand 
PROSES 



Figure 3.13 



80 



CHAPTER 3. KWARTAAL 3 



Beweeg saam met gevormde draad 
UITSET 



Figure 3.14 



Waarskuwing(lig en klok) 

Terugvoer aan gebruiker AAN / AF 

Situasie 2 

Ons almal is bewus van die nadele wat rook vir jou inhou. Selfs passiewe rokers word erg benadeel deur 
persone wat in hul teenwoordigheid rook. Gebruik 'n ou medisynebottel om 'n anti-rook-teken te vervaardig. 
Die teken moet 'n stroombaan bevat wat rokers se aandag sal trek. Jy kan 'n fiikker-LED gebruik om die 
teken meer doeltreffend te maak. 

Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



tegnologiese prosesse en vaardighedeDie leerder is in staat om tegnologies prosesse en vaardighede eties 
en verantwoordelikheid toe te pas deur gepaste inligtings- en kommunikasietegnologie te gebruik. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit word bewys as die leerder: 



ondersoek:l.l die agtergrondkonteks, die aard van die behoefte, die omgewingsituasie en die mense wat 
betrokke is wanneer 'n probleem, behoefte of geleentheid in 'n nasionaal relevante konteks gegee word 
ondersoek; 



1.2 bestaande produkte wat met die probleem verband hou, ondersoek; 



1.3 praktiese toetse in die tegnologiese veld ontwikkel en uitvoer; 



Table 3.9 

Memorandum 

Leerders moet hier self prakties ontdek. Baie skole het nog houtborde wat geskik is vir die praktiese 
oefening in die Skeinat-klaskamers. Die broodborde is ook baie geskik vir die doel, aangesien stroombane 
baie vinnig gebou kan word. LED's kan dan in die plek van die gloeilampe gebruik word. Dit is ook 'n ideale 
tyd om die multimeter te gebruik. Leerders kan dan nou lesings neem terwyl hulle werk. 

Let daarop dat LED's se langbeen positief is en die kortbeen negatief. Die komponent moet dus korrek 
gekoppel word en deur 'n weerstand beskerm word. 

Opdrag 6 

6.1 a) 1,5 V + 1,5 V = 3 V 
b) Uitset brand dowwer. 

6.2 a) 1,5 V 



81 

b) Geen waarneembare effek nie, maar battery sal vinniger ontlaai.Dof 

6.3 a) Ander brand nie. 

b) Almal brand flouer. 

c) 3 V (as inset battery 3 V is en daar geen weerstand is nie) 

6.4 a) Die ander een brand nog. 

b) Almal sal ewe sterk brand. 

c) 3 V (as inset battery 3 V is en daar geen weerstand is nie). 

6.5 a) Dit beskerm die LED's in die stroombaan. 

b) Rl + R2 = RT (formule vir serie-geskakelde weerstande). 
Fokustaak 3: 

Om die vaardigheid van soldering te bemeester 
Soldering: 

Die onderstaande skets toon die basiese benodigdhede om te kan soldeer. Die soldeersel is 'n allooi van 
lood en tin. Dit het sy eie vloeimiddel in die middel om die soldeersel te help vloei. 






_ _■ _■ _ _ . 



■__ ._-_■ ___ 




&M&m$i 






Figure 3.15 



Situasie 1 

Die onderstaande voorbeelde is 'n goeie aanduiding van hoe die finale idees van die leerders behoort te 
lyk ('n 150 mm x 50 mm x 22 mm houtbasis kan gebruik word). Indien die leerders 'n agtergrond wil he, 
kan 'n 3 mm-groefie in die hout gesaag word waarin die hardebord dan sal pas. Verskillende motiewe kan op 
die agtergrond geverf of selfs prente opgeplak word om by die draadvorm (tema) aan te sluit. 

Situasie 2 

Leerders kan afvalhouers, soos plastiese bottels, gebruik om motiewe, bv. 'n voorstelling van 'n persoon 
se longe, op te teken met permanente koutjies. Die stroombaan kan op 'n strookbord gebou word met 



82 CHAPTER 3. KWARTAAL 3 

lang draadjies vir die batterykoppeling sodat die battery aan die buitekant van die bottel kan bly. Die 
stroombaanbordjie kan binne die bottel gesit word, indien die bottel aan die agterkant oopgesny word. 

By beide situasies moet die leerders die probleem binne die situasie identifiseer en formuleer. Hulle moet 
hulle eie ontwerpvoorstel skryf en die opvoeder kan spesifikasies gee na aanleiding van sy klas, materiale, 
toerusting en beskikbaarheid van komponente. Leerders se idees kan bv. verskillende stroombaanuitlegte 
wees, sowel as van verskillende ontwerpe van motiewe. U assesseer hulle modelletjies. 

Elke leerder moet sy eie portefeulje produseer met voorblad. 

Om te soldeer moet die volgende stappe gevolg word: 

Maak seker dat die las stil gehou word ("third hands"). 

Maak die las warm met die soldeerbout. 

Plaas 'n bietjie soldeersel op die las. 

'n Blink las moet vorm na afkoeling. 

Daar moet op die volgende gelet word: 

Die las moet skoon wees. 

Gee 3-5 sekondes vir die las om warm te word. 

Gebruik die regte grootte soldeerbout vir die werk. 

'n Praktiese wenk: Wanneer twee drade aan mekaar gesoldeer moet word, is dit wys om eers die twee 
punte apart te soldeer en dan te las - dit staan bekend as "sweating". Gebruik ou PCB's ("printed circuit 
boards") om soldering op te oefen. 



Chapter 4 

Kwartaal 4 



4.1 Ons land - 'n vullishoop 1 

4.1.1 TEGNOLOGIE 

4.1.2 Graad 8 

4.1.3 STRUKTURE 

4.1.4 Module 17 

4.1.5 ONS LAND- 'N VULLISHOOP 

Ons land - 'n Vullishoop? 

In 'n tipiese Suid-Afrikaanse huishouding neem die huisbewoners sakke vol afval na die vullisdrom wat 
deur munisipale werkers in groot vragwaens weggery word. Is dit die einde van die storie? 

Namate die Suid-Afrikaanse bevolking groei, vermeerder die berge huishoudelike afval wat daagliks 
gegenereer word. Die gevolg is dat daar so baie afval is dat die munisipale opvulterreine dit nie kan hanteer 
nie. Gelukkig is daar mense wat besorg is oor wat van die afval word en waarheen dit in die toekoms geneem 
sal word. 

Herwinning is nie die enigste oplossing vir die afvalprobleem nie, maar dit is tog iets wat almal kan 
doen om te help om 'n beter wereld vir ons almal te skep. Herwinning het te make met die hergebruik van 
huishoudelike en nywerheidsafval soos plastiek-en papierprodukte. Dit help nie net om afval te verminder 
nie, maar dit voorkom ook dat ons ons hulpbronne uitput. Daarby bekamp herwinning ook die besoedeling 
wat veroorsaak word wanneer hierdie hulpbronne verwerk word. Baie mense in Suid-Afrika verdien geld 
deurdat hulle herwinbare materiale soos papier, glas, plastiek en metaal bymekaarmaak en verkoop. Ander 
mense plaas weer hulle herwinbare afval in groot houers vanwaar dit vir herwinning geneem word. Dit maak 
nie saak hoe 'n mens tot die proses van afvalherwinning bydra nie, solank jy net iets doen om dit te bevorder. 
Onthou: Dit is goed vir die omgewing. 

4.1.6 Aktiwiteit 1: 

4.1.7 Om kennis en begrip van herwinning en die roete wat met afval gevolg 
word, te demonstreer. 

4.1.8 [LU 1.1] 

1.1 Definieer die term "herwinning". 

1 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m25141/l.l/>. 

83 



84 



CHAPTER 4. KWARTAAL 4 



1.2 Teken 'n verloopkaart ("flow chart") op 'n vel papierom aan te toon wat gewoonlik met plastiek, glas, 
papier en metaalafval gebeur vanaf die punt waar dit die winkel verlaat tot dit by die opvulterrein beland. 

1.3 Teken 'n verloopkaart op 'n vel papierom aan te dui watter rol afvalhouers speel in ons pogings om 
ons omgewing te red. 

1.4 Teken die herwinningsembleem op 'n vel papier. 

1.5 Skryf 'n paragraaf oor Redes vir herwinning. 

4.1.9 Aktiwiteit 2: 

4.1.10 Om toetse uit te voer om vas te stel watter materiale en hoeveel afval tuis 
gegenereer word, sodat jy 'n mening kan vorm oor die uitwerking wat tegnolo- 
gieprodukte het op die gehalte van mense se lewens en op die omgewing waarin 
hulle woon. 

4.1.11 [LU 3.2] 

• Neem drie lee kartondose en merk hulle PAPIER, METAAL (BLIKKE) en PLASTIEK. Versamel en 
weeg julle herwinbare huishoudelike afval vir 'n week lank en plaas dit in hierdie kartondose. Weeg 
elke dag se afval en teken die gewig aan in die onderstaande tabel. Plaas die afval in drie verskillende 
sakke nadat jy dit geweeg het en plaas die sakke dan in massa-afvalhouers in jou dorp. 

Tabel 1 

Huishoudelike herwinningsdata 



Herwinbareafval 


Son 


Maan 


Dins 


Woens 


Don 


Vry 


Sat 


Totaal 




Metaal (kg) 




















Papier (kg) 




















Plastiek (kg) 









































Table 4.1 

Kombineer die data van al die leerders in jou klas en bereken hoeveel kilogram die klas altesaam versamel 
het. Jy kan nou in tabel 2 bereken wat die totale waarde is van die afval wat jou klas versamel het. 
Tabel 2 
Huishoudelike herwinningsdata 



Herwinbareafval 


Totale Hoeveelheid (kg) 


Prys per KG 


Totaal 




Metaal (aluminium) 




R8,20 






Papier 




55c 






Plastiek 




85c 

















Table 4.2 

2.1 Bereken hoeveel geld iemand sal verdien wat 750 kg metaal per week versamel. 

2.2 Ontwerp 'n grafiek om die data van tabel 2 te illustreer. 

2.3 Watter materiaal skep die meeste afval? 

2.4 Watter materiaal is die winsgewendste om te versamel en aan herverkopers te verkoop? 



85 

4.1.12 Aktiwiteit 3: 

4.1.13 Om te demonstreer dat jy begryp hoe materiale (plastiek) herwin kan 
word. 

4.1.14 [LU 2.2] 

Plastiek is die moeilikste van alle materiale om te herwin. Die rede hiervoor is dat daar baie verskillende 
soorte plastiek is. Plastiek is ook nie 'n natuurlike stof nie. Plastiek is nie bio-afbreekbaar nie, dus sal dit 
nie mettertyd in die opvulterrein roes of vergaan nie. 

• Daar is tog baie plastiekprodukte wat gemerk is sodat verbruikers kan weet watter plastiek herwin kan 
word. Die herwinningsproses vir plastiek verloop gewoonlik so: Dit word skoongemaak, in vlokkies 
opgesnipper en gesmelt om korrels te maak wat dan in die finale vorm gegiet kan word. So word plastiese 
melkkratte, motormatjies en so meer gemaak. Brandende plastiek gee giftige of irriterende dampe af 
wat lugbesoedeling vererger. Omdat die herwinning van plastiek soveel probleme skep, word slegs 5% 
- 10% van alle plastiek herwin. Navorsers is hard besig om bio-afbreekbare plastiek te ontwikkel wat 
weens bakteriese werking of blootstelling aan die sonllg sal disintegreer. 

3.1 Verduidelik die term "nie-bio-afbreekbaar". 

3.2 Maak 'n lys van produkte wat in plastiekhouers verpak word. 

3.3 Waarom is plastiek so 'n gewilde verpakkingsmateriaal? 

3.4 Skryf 'n paragraaf oor waarom plastiekafval so 'n groot probleem is. 

• Glas is 'n sterk, deursigtige materiaal wat gebruik word vir vensterruite, bottels, glase, en so meer. Dit 
het 'n paar ongewone eienskappe - dit smelt maklik, is chemies onaktief en daarby is dit goedkoop, 
want die hoofbestanddeel van glas is sand. 

• Daar is in baie dorpe en stede bottelbanke waar 'n mens jou glasafval kan weggooi. Party plekke het selfs 
twee verskillende houers: een vir gekleurde glas en een vir wit glas. Die glas word dan daarvandaan na 
'n herwinningsaanleg geneem waar dit skoongemaak en fyngebreek word. Die afvalglas word "breekglas" 
genoem. Dit smelt teen 'n laer temperatuur as die grondstof waarvan glas gemaak word. So word op 
beide energie en grondstof bespaar. Baie firmas gee selfs 'n groter deposito op hul lee bottels as wat 
deur 'n herwinningsaanleg betaal word. 

4.1 Noem twee voordele van glas. 

4.2 Noem die nadele van glas waaraan jy kan dink. 

4.3 Wat maak die glas wat in 'n motor gebruik word anders as gewone glas? 

4.4 Wat is glasvesel? 

4.1.15 Aktiwiteit 5: 

4.1.16 Om te demonstreer dat jy begryp hoe materiale (papier) herwin kan word. 

4.1.17 [LU 2.2] 

• 

• Mense gooi elke dag tonne papier weg. Daar is maniere waarop papier bymekaargemaak kan word 
sodat dit gebruik kan word om nuwe papier te maak. Wanneer papier herwin word om so wit te 
wees as skryfpapier, moet alle drukkersink van die afvalpapier verwyder word. Die afvalpapier word 
in bale geplaas en later in fyn stukkies opgesnipper. Daarna word dit in 'n pulpmasjien ingevoer 
wat dit verpulp. Warm water en chemikaliee wat bygevoeg word, help om die papiervesels te skei en 
die ink te verwyder. Bytsoda word gewoonlik hiervoor gebruik. Papier van 'n swakker gehalte, soos 
koerantpapier, word net met water gemeng om pulp te vorm wat dan in die papiervervaardigingsmasjien 
ingevoer word. 



86 CHAPTER 4. KWARTAAL 4 

• Papier word van hout gemaak. Omtrent 35 miljoen borne sou elke jaar gered kon word as afvalpapier en 
-karton herwin en verpulp kon word om nuwe papier te maak. In sommige tropiese lande is groot hard- 
ehoutwoude vernietig deurdat die volwasse borne afgekap is. Dit word "ontbossing" of "bosvernietiging" 
genoem. Dit kan baie skadelik wees vir die omgewing, want dit laat die grond kaal wat veroorsaak dat 
die grond maklik deur die tropiese reenbuie weggespoel word. 

• Borne verskaf ook suurstof wat ons almal nodig het om te kan lewe. Borne bied ook skuiling en woonplek 
vir baie diere. Gelukkig vind herbossing nou in baie dele van die wereld plaas. Borne is een van die 
natuurlike hulpbronne wat vervang kan word deur nuwe aanplantings. 

• Verduidelik die terme ontbossing en herbossing. 

5.2 Gee twee voorbeelde elk van hardehout en sagtehout. 

5.3 Gee een voorbeeld van 'n Suid-Afrikaanse inheemse boom. 



• 



Waarom, dink jy, is die Knysna-omgewing baie geskik vir woude? 



• Hoe kan 'n mens vasstel hoe oud 'n boom is? 



• 



Maak 'n koevert van 'n ou landkaart. 



4.1.18 Aktiwiteit 6: 

4.1.19 Om te demonstreer dat jy begryp hoe materiale (metale) herwin kan word. 

• Staal is die materiaal wat die meeste herwin word. Afvalstaal word in 'n smeltoond geplaas waar 
dit gesmelt word deur elektrisiteit wat 'n vlamboog tussen twee koolstofelektrodes vorm. Kalkklip en 
ander stowwe word by die gesmelte staal gevoeg om die onsuiwerhede te verwyder. Die staal wat so 
geproduseer word, word meesal vir balke en dik plate gebruik. 

• Die herwinning van aluminium is baie belangrik want die meeste van die erts wat nodig is om aluminium 
te vervaardig, moet ingevoer word. Daar is baie verskillende soorte aluminium - tot 15 verskillende 
soorte. Die meeste bier- en koeldrankblikke, asook die waarin kos ingemaak word, word van aluminium 
gemaak. Blikkies wat na die afval-versamelpunte geneem word, word platgedruk, gebaal en na 'n meule 
geneem waar hulle gesmelt en in stawe gerol word. Hierdie stawe word platgerol om plate te vorm. 
Ronde skywe word daaruit gesny en dit word dan gebruik word om die blikke te maak. 

6.1 Noem vyf verskillende soorte metaal. 

6.2 In watter formaat kan staal gekoop word? Maak sketse van die vorms op 'n aparte folio. 

6.3 Maak 'n lys van produkte wat in blikke gekoop kan word. 

4.1.20 Aktiwiteit 7: 

4.1.21 Om te begryp wat verbranding en opvulterreine is en te verstaan wat die 
positiewe en negatiewe uitwerking daarvan op die omgewing is. 

• Die meeste van ons afval gaan na 'n opvulterrein. Dit is 'n stortingsterrein waar die afval met grond 
bedek word sodat dit nie wegwaai of sleg ruik nie. Swaar masjinerie word gebruik om die gate te grawe 
en die afval toe te gooi. In party lande is daar wette wat bepaal dat sulke gate met 'n dik, ondeurdring- 
bare seellaag uitgevoer word sodat giftige vloeistowwe nie in die grond insypel nie. Ongelukkig is daar 
nog nie so 'n wet in Suid-Afrika nie. Dit beteken dat daar 'n moontlikheid bestaan dat ondergrondse 
water in so 'n omgewing deur lekkende vloeistowwe vergiftig kan raak. Sommige mense maak verder 
teen opvulterreine beswaar om nog ander redes: Hulle voorsien dat vullis sal rondwaai, dat dit sleg sal 
ruik, dat daar knaagdierplae kan ontstaan, dat swaarvoertuigverkeer sal toeneem en dat die waarde 
van eiendomme in die omgewing sal daal. 



87 

• Baie munisipaliteite het verbrandingsoonde aangekoop. Hierdie reusagtige oonde veras tonne afval. 
Verbrandingsoonde gebruik die hitte wat deur die brandende afval gegenereer word, om stoom te 
produseer wat dan die turbines aandryf wat sodoende elektrisiteit opwek. Verbrandingsoonde het 
minder grond nodig as opvulterreine en hulle hou geen gevaar in vir die grondwater nie. Nietemin is 
daar sekere nadele aan verbrandingsoonde verbonde: 

• Lugbesoedeling word deur giftige dampe veroorsaak. 

• Daar moet van die as ontslae geraak word. 

• Dit is duurder as opvulterreine. 

• Die gebruik van verbrandingsoonde belemmer herwinningsprogramme. 

7.1 Noem twee voordele van verbrandingsoonde en twee van opvulterreine. 

• Noem twee nadele van verbrandingsoonde en twee van opvulterreine. 

• Verduidelik waarom die gebruik van verbrandingsoonde herwinningsprogramme belemmer. Situasie 

Jou boetie word binnekort vyf. Hy wil vreeslik graag 'n lampskerm in die vorm van sy gunstelingkarakter 
vir sy kamer he. Daar is nerens so 'n lampskerm te kry nie. Jou ouers vra jou om hulle te help deur die 
geskenk self te ontwerp en te maak. 

Kies 'n paslike karakter soos Spiderman vir die lampskerm. Dit kan van gebruikte papier of selfs ou 
koerantpapier gemaak word. Jy moet ook jou kennis van elektrisiteit aanwend om die elektriese toerusting 
te konnekteer. Jy moet die onderstaande stappe volg: 



Probleem: 


Identifiseer die probleem in die situasie. 


LU 1.1 


Ontwerpopdrag: 


Skryf 'n ontwerpopdrag. 


LU 1.5 


Spesifikasies: 


Jou onderwyser sal sommige vir jou gee en jy kan nog byvoeg. 


LU 1.6 


Navorsing: 


Doen navorsing oor verskillende lampskermontwerpe. 


LU 1.4 


Idees: 


Kry idees van verskillende vorms en ontwerpe. 


LU 1.7 


Keuse van idees: 


Gee redes vir jou keuses. 


LU 1.8 


Vervaardigingsproses : 


Maak 'n verloopkaart. 


LU 1.9 


Verwerkliking: 




LU 1.10 


Evaluering: 




LU 1.13 



Table 4.3 



4.1.22 Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



continued on next page 



88 CHAPTER 4. KWARTAAL 4 



LU 1 



tegnologiese prosesse en vaardighedeDie leerder is in staat om tegnologies prosesse en vaardighede 
eties en verantwoordelikheid toe te pas deur gepaste inligtings- en kommunikasietegnologie te gebruik. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



ondersoek:l.l die agtergrondkonteks, die aard van die behoefte, die omgewingsituasie en die mense wat 
betrokke is wanneer 'n probleem, behoefte of geleentheid in 'n nasionaal relevante konteks gegee word 
ondersoek; 



1.3 praktiese toetse in die tegnologiese veld ontwikkel en uitvoer; 



1.4 gepaste soorte tegnologie en metodes gebruik om die volgende te doen: 



versamel toepaslike data uit verskillende bronne of hulpbronne; 

gebruik soektegnieke; 

verkry toepaslike data; 

maak sinvolle opsommings; 

gebruik inligting om besluite en idees te staaf en te ondersteun; 



ontwerp:1.5 'n kort en duidelike stelling of ontwerpopdrag skryf vir die ontwikkeling van 'n produk of 
stelsel in reaksie op 'n gegewe of gei'dentifiseerde situasie; 



1.6 'n lys opstel van produk- en ontwerpspesifikasies en -beperkinge vir 'n oplossing vir 'n gei'dentifiseerde 
of gegewe probleem, behoefte of geleentheid, gebaseer op die meeste van die onderstaande kernontwerp- 
woorde: 

• mense: ouderdomsteikenmark; 

• doel: funksie; 

• voorkoms: kleur, vorm; 

• omgewing: waar gaan produk gebruik word; 

• veiligheid: vir gebruikers en vervaardigers; 

• koste: koste van materiaal; 



continued on next page 



89 



1.7 verskeie alternatiewe oplossings genereer en aantekeninge skryf oor idees wat met die ontwerpstelling 
en -spesifikasies verband hou; 

maak:1.9 'n plan ontwikkel vir die maak van 'n produk, met besonderhede oor al die volgende: 

• hulpbronne benodig; 

• sketse wat die afmetings of hoeveelhede aandui; 

• al die stappe wat nodig is om die produk te maak; 

1.10 gepaste gereedskap en materiaal kies om produkte deur middel van gepaste tegnieke te maak deur 
verskillende soorte materiaal akkuraat te meet, uit te merk, te knip/sny of te skei, te vorm of te vervorm, 
te heg, te las of saam te voeg, en af te rond; 

1.12 veilige werkpraktyk gebruik en 'n bewustheid toon van doeltreffende maniere om materiaal en gereed- 
skap te gebruik; 

evalueer:1.13 die produk of stelsel met 'n mate van objektiwiteit toets en evalueer, gebaseer op objektiewe 
kriteria wat met die ontwerpopdrag, spesifikasies en beperkings verband hou, en stel sinvolle verbeteringe 
of wysigings voor; 

kommunikeer:1.15 idees aanbied deur van twee-dimensionele of drie-dimensionele sketse, stroombaandia- 
gramme of stelseldiagramme gebruik te maak wat al die volgende kenmerke insluit: 

• benutting van SA tekenkonvensies (bv. dimensielyne, benoeming, lyntipes, simbole); 

• notas om ontwerpkenmerke en beredenering te kommunikeer; bevordering van betekenisvolle sketse 
soos finale oplossing-sketse. 



LU 2 



tegnologiese kennis en begripDie leerder is in staat om relevante tegnologiese kennis te verstaan en 
dit eties en verantwoordelik toe te pas. 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



strukture:2.1 kennis en begrip van raamstrukture toon: 



• die gebruik en toepassing van basiese strukturele komponente (kolomme, balke, boe); 

• tegnieke vir die versterking van raamstrukture (driehoekvorming, webbe en orientering en dwars- 
deursnitoppervlak en lede); hoe raamstrukture sterk gemaak kan word (bv. verband tussen die 
grootte en vorm van die basis, die swaartekragpunt en punt van stabiliteit; 



continued on next page 



90 CHAPTER 4. KWARTAAL 4 



verwerking:2.2 kermis en begrip toon van hoe stowwe/materiaal verwerk kan word om die eienskappe 
daarvan te verander of te verbeter deur dit te wysig ten einde dit geskik vir spesifieke doeleindes te maak: 



• 



• 



om kragte te kan weerstaan (spanning, kompressie, bulging); 

om sterkte of lewensduur te laat toeneem; 

hoe spesifieke kenmerke wat vir verpakking geskik is, bewerkstellig kan word. 



LU3 



tegnologie, samelewing en die omgewing Die leerder is in staat om begrip van die onderlinge verband 
tussen wetenskap, tegnologie, die samelewing en die omgewing oor tyd heen te toon. 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



inheemse Tegnologie en Kulture:3.1 vergelyk hoe verskillende kulture gelyksoortige probleme opgelos het 
en bring die verskille in verband met die kultuur en waardes van die samelewings; 



impak van Tegnologie:3.2 verduidelik en gee besonderhede oor die positiewe en negatiewe uitwerking wat 
tegnologiese produkte op mense se lewensgehalte en hul omgewing het. 



Table 4.4 



ATTRIBUTIONS 91 

Attributions 

Collection: Tegnologie Graad 8 

Edited by: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/colll051/l-l/ 

License: http://creativecommons.Org/licenses/by/3.0/ 

Module: "Strukture" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25108/l-l/ 

Pages: 1-5 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Kragte en strukture" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25109/Ll/ 

Pages: 6-11 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Versterking van strukture" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25113/l-l/ 

Pages: 11-17 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Basiese sketswerk" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25115/l-l/ 

Pages: 17-21 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Balke, pilare, stutte en dwarsbalke" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25116/l-l/ 

Pages: 22-31 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Die tegnologiese proses" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25118/l-l/ 

Pages: 31-37 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 



92 ATTRIBUTIONS 

Module: "Skuinstekening" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25137/l-l/ 

Pages: 37-41 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.Org/licenses/by/3.0/ 

Module: "Voedselprosessering en apparate wat gebruik word" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25156/l-l/ 

Pages: 43-47 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Basiese reels oor higiene" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25157/Ll/ 

Pages: 48-52 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Basiese reels oor veiligheid in die kombuis en noodhulphandelinge" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25158/Ll/ 

Pages: 52-55 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Verskillende voedselsoorte vir die mens" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25807/l-l/ 

Pages: 55-62 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Kennis en begrip van elektriese stroom" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25176/l-l/ 

Pages: 63-64 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Veiligheidsmaatreels rakende elektrisiteit" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25175/Ll/ 

Pages: 65-67 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Stroombane, geleiers, isolators" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25178/Ll/ 

Pages: 68-70 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 



ATTRIBUTIONS 93 

Module: "Belangrikste meeteenhede" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m31705/l-l/ 

Pages: 71-73 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.Org/licenses/by/3.0/ 

Module: "serie- en parallelskakeling" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m31701/l-l/ 

Pages: 73-82 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Ons land - 'n vullishoop" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m25141/Ll/ 

Pages: 83-90 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 



About Connexions 

Since 1999, Connexions has been pioneering a global system where anyone can create course materials and 
make them fully accessible and easily reusable free of charge. We are a Web-based authoring, teaching and 
learning environment open to anyone interested in education, including students, teachers, professors and 
lifelong learners. We connect ideas and facilitate educational communities. 

Connexions's modular, interactive courses are in use worldwide by universities, community colleges, K-12 
schools, distance learners, and lifelong learners. Connexions materials are in many languages, including 
English, Spanish, Chinese, Japanese, Italian, Vietnamese, French, Portuguese, and Thai. Connexions is part 
of an exciting new information distribution system that allows for Print on Demand Books. Connexions 
has partnered with innovative on-demand publisher QOOP to accelerate the delivery of printed course 
materials and textbooks into classrooms worldwide at lower prices than traditional academic publishers.